yatmak

Türkçe

Köken

Eski Türkçe [alfabe isteniyor] (yat-, “1. yaymak, sermek [geçişli f.], 2. uyumak (geçişsiz f.)”) fiilinden.

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /jatˈmak/
• Heceleme: yat‧mak

Eylem

Kedi yatıyor. (1)

Kadın yatmış. (2)

Adam, motosikleti ile birlikte sola yatmış. (3)

Atatürk'ün naaşının, Anıtkabir'e defnedilmesinden önce Etnografya Müzesi'nde burada yatmıştı. (10)

yatmak (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi yatar)

1. bir yere veya bir şeyin üzerine boylu boyunca uzanmak
   • Dörtnala giden atların köpüklü boynuna bir daha yatmayacak. - N. Hikmet
2. uyumak veya dinlenmek için yatağa girmek.
   • Uyanırsınız, gün yanı başınızda hazırdır, yatmaya gidersiniz gece yanı başınızda hazırdır ama hangisiyle hazırdır.

     — Durmuş BEYAZIT, 2026, “Yol Üstünde”, Türk Dili, 893. sayı, s. 52
3. yatay veya yataya yakın bir duruma gelmek, eğilmek
   • Rüzgârdan bütün ekinler yattı. Gemi sağa yattı.
4. geceyi geçirmek üzere bir yerde kalmak
   • Bu gece nerede yatacağız?
5. boş yere beklemek
   • Hakikaten Ürdün bandıralı bir gemi limanda yatıyordu.

     — Mehmet EROĞLU, 2020, Yarım Kalan Yürüyüş, s. 235, İletişim Yayınları
6. işlemez, çalışmaz durumda kalmak
   • Gemi limanda yatıyor.
7. bir özellik kazanmak için bir şeyin içinde beklemek
   • Turşu sirkede yatıyor.
8. (cezaevi) Belli bir süreyi cezaevinde geçirmek.
   • Yahu sen ne diyorsun, burada, bu koğuşta, bu Nurilerin arasında, zorla kendi öz kızının ırzına geç­mekten yatan bile var be.

     — Erdal Öz, 1983, 10. baskı, Yaralısın, s. 183, Can Sanat Yayınları
9. (hastane) Belli bir süreyi hastanede geçirmek.
   • Hastanenize evvelsi akşam getirilen yaralı. Bir dakika... Üç yüz altıda yatıyormuş.

     — Mehmet EROĞLU, 2020, Yarım Kalan Yürüyüş, s. 33, İletişim Yayınları
10. (ölüm) ölünün gömülmüş olması.
    • O gün, onu hısım, akraba hep birden bir eski camiin avlusundaki küçük bir mezarlığa götürmüşler, orada henüz düzeltilmemiş bir toprak yığını göstererek, annen burada yatıyor, demişlerdi.

      — Ahmet Hamdi TANPINAR, 2022, 39. baskı, Huzur, s. 39, Dergâh Yayınları
11. düz duruma gelmek, düzleşmek
    • Kumaş iyice ütülenince yattı.
12. (cinsel ilişki) cinsel ilişkide bulunmak.
    • Onunla yatmayı, sevişmeyi, bu anlamda birlikte olmayı düşleyemiyordu bile.

      — Murathan Mungan, 2011, Beşpeşe, s. 29, Metis Yayınları
13. bir düşünceyi veya bir öneriyi benimsemek, razı olmak
14. heves etmek, eğilmek
    • Çalı süpürgelerinin kırmızı çiçeklerindeki bal kokusuna yatmışlardı. - S. F. Abasıyanık
15. bulunmak, var olmak
    • Her ayrıcalık hevesinin kökeninde bir kompleks, bir göstermecilik duygusu yattığı görülür. - H. Taner
16. olumsuz veya başarısız sonuç almak
    • Takım bu sezon yattı.
17. işsiz kalmak, çalışmamak
18. bilerek yenilmek, şike yapmak

Çekimleme

yatmak eyleminin çekimi

olumlu çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	yattım	yattın	yattı	yattık	yattınız	yattılar
		hikâye	yattıydım	yattıydın	yattıydı	yattıydık	yattıydınız	yattıydılar
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	yattıysam	yattıysan	yattıysa	yattıysak	yattıysanız	yattıysalar yattılarsa
	belirsiz geçmiş	basit	yatmışım	yatmışsın	yatmış	yatmışız	yatmışsınız	yatmışlar
		hikâye	yatmıştım	yatmıştın	yatmıştı	yatmıştık	yatmıştınız	yatmıştılar
		rivayet	yatmışmışım	yatmışmışsın	yatmışmış	yatmışmışız	yatmışmışsınız	yatmışmışlar
		şart	yatmışsam	yatmışsan	yatmışsa	yatmışsak	yatmışsanız	yatmışsalar yatmışlarsa
	geniş	basit	yatarım	yatarsın	yatar	yatarız	yatarsınız	yatarlar
		hikâye	yatardım	yatardın	yatardı	yatardık	yatardınız	yatardılar
		rivayet	yatarmışım	yatarmışsın	yatarmış	yatarmışız	yatarmışsınız	yatarmışlar
		şart	yatarsam	yatarsan	yatarsa	yatarsak	yatarsanız	yatarsalar yatarlarsa
	şimdiki	basit	yatıyorum	yatıyorsun	yatıyor	yatıyoruz	yatıyorsunuz	yatıyorlar
		hikâye	yatıyordum	yatıyordun	yatıyordu	yatıyorduk	yatıyordunuz	yatıyordular
		rivayet	yatıyormuşum	yatıyormuşsun	yatıyormuş	yatıyormuşuz	yatıyormuşsunuz	yatıyormuşlar
		şart	yatıyorsam	yatıyorsan	yatıyorsa	yatıyorsak	yatıyorsanız	yatıyorsalar yatıyorlarsa
	gelecek	basit	yatacağım	yatacaksın	yatacak	yatacağız	yatacaksınız	yatacaklar
		hikâye	yatacaktım	yatacaktın	yatacaktı	yatacaktık	yatacaktınız	yatacaktılar
		rivayet	yatacakmışım	yatacakmışsın	yatacakmış	yatacakmışız	yatacakmışsınız	yatacakmışlar
		şart	yatacaksam	yatacaksan	yatacaksa	yatacaksak	yatacaksanız	yatacaksalar yatacaklarsa
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	yatayım	yatasın	yata	yatalım	yatasınız	yatalar
		hikâye	yataydım	yataydın	yataydı	yataydık	yataydınız	yataydılar
		rivayet	yataymışım	yataymışsın	yataymış	yataymışız	yataymışsınız	yataymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	yatsam	yatsan	yatsa	yatsak	yatsanız	yatsalar
		hikâye	yatsaydım	yatsaydın	yatsaydı	yatsaydık	yatsaydınız	yatsaydılar
		rivayet	yatsaymışım	yatsaymışsın	yatsaymış	yatsaymışız	yatsaymışsınız	yatsaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	yatmalıyım	yatmalısın	yatmalı	yatmalıyız	yatmalısınız	yatmalılar
		hikâye	yatmalıydım	yatmalıydın	yatmalıydı	yatmalıydık	yatmalıydınız	yatmalıydılar
		rivayet	yatmalıymışım	yatmalıymışsın	yatmalıymış	yatmalıymışız	yatmalıymışsınız	yatmalıymışlar
		şart	yatmalıysam	yatmalıysan	yatmalıysa	yatmalıysak	yatmalıysanız	yatmalıysalar yatmalılarsa
	emir	basit	—	yat	yatsın	—	yatın yatınız	yatsınlar
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—
olumsuz çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	yatmadım	yatmadın	yatmadı	yatmadık	yatmadınız	yatmadılar
		hikâye	yatmadıydım	yatmadıydın	yatmadıydı	yatmadıydık	yatmadıydınız	yatmadıydılar
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	yatmadıysam	yatmadıysan	yatmadıysa	yatmadıysak	yatmadıysanız	yatmadıysalar yatmadılarsa
	belirsiz geçmiş	basit	yatmamışım	yatmamışsın	yatmamış	yatmamışız	yatmamışsınız	yatmamışlar
		hikâye	yatmamıştım	yatmamıştın	yatmamıştı	yatmamıştık	yatmamıştınız	yatmamıştılar
		rivayet	yatmamışmışım	yatmamışmışsın	yatmamışmış	yatmamışmışız	yatmamışmışsınız	yatmamışmışlar
		şart	yatmamışsam	yatmamışsan	yatmamışsa	yatmamışsak	yatmamışsanız	yatmamışsalar yatmamışlarsa
	geniş	basit	yatmam	yatmazsın	yatmaz	yatmayız	yatmazsınız	yatmazlar
		hikâye	yatmazdım	yatmazdın	yatmazdı	yatmazdık	yatmazdınız	yatmazdılar
		rivayet	yatmazmışım	yatmazmışsın	yatmazmış	yatmazmışız	yatmazmışsınız	yatmazmışlar
		şart	yatmazsam	yatmazsan	yatmazsa	yatmazsak	yatmazsanız	yatmazsalar yatmazlarsa
	şimdiki	basit	yatmıyorum	yatmıyorsun	yatmıyor	yatmıyoruz	yatmıyorsunuz	yatmıyorlar
		hikâye	yatmıyordum	yatmıyordun	yatmıyordu	yatmıyorduk	yatmıyordunuz	yatmıyordular
		rivayet	yatmıyormuşum	yatmıyormuşsun	yatmıyormuş	yatmıyormuşuz	yatmıyormuşsunuz	yatmıyormuşlar
		şart	yatmıyorsam	yatmıyorsan	yatmıyorsa	yatmıyorsak	yatmıyorsanız	yatmıyorsalar yatmıyorlarsa
	gelecek	basit	yatmayacağım	yatmayacaksın	yatmayacak	yatmayacağız	yatmayacaksınız	yatmayacaklar
		hikâye	yatmayacaktım	yatmayacaktın	yatmayacaktı	yatmayacaktık	yatmayacaktınız	yatmayacaktılar
		rivayet	yatmayacakmışım	yatmayacakmışsın	yatmayacakmış	yatmayacakmışız	yatmayacakmışsınız	yatmayacakmışlar
		şart	yatmayacaksam	yatmayacaksan	yatmayacaksa	yatmayacaksak	yatmayacaksanız	yatmayacaksalar yatmayacaklarsa
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	yatmayayım	yatmayasın	yatmaya	yatmayalım	yatmayasınız	yatmayalar
		hikâye	yatmayaydım	yatmayaydın	yatmayaydı	yatmayaydık	yatmayaydınız	yatmayaydılar
		rivayet	yatmayaymışım	yatmayaymışsın	yatmayaymış	yatmayaymışız	yatmayaymışsınız	yatmayaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	yatmasam	yatmasan	yatmasa	yatmasak	yatmasanız	yatmasalar
		hikâye	yatmasaydım	yatmasaydın	yatmasaydı	yatmasaydık	yatmasaydınız	yatmasaydılar
		rivayet	yatmasaymışım	yatmasaymışsın	yatmasaymış	yatmasaymışız	yatmasaymışsınız	yatmasaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	yatmamalıyım	yatmamalısın	yatmamalı	yatmamalıyız	yatmamalısınız	yatmamalılar
		hikâye	yatmamalıydım	yatmamalıydın	yatmamalıydı	yatmamalıydık	yatmamalıydınız	yatmamalıydılar
		rivayet	yatmamalıymışım	yatmamalıymışsın	yatmamalıymış	yatmamalıymışız	yatmamalıymışsınız	yatmamalıymışlar
		şart	yatmamalıysam	yatmamalıysan	yatmamalıysa	yatmamalıysak	yatmamalıysanız	yatmamalıysalar yatmamalılarsa
	emir	basit	—	yatma	yatmasın	—	yatmayın yatmayınız	yatmasınlar
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—

Atasözleri

• korkulu rüya görmektense uyanık yatmak hayırlıdır

Deyimler

aklı yatmak, çamura yatmak, sırt üstü yatmak, yan gelip yatmak

Çeviriler

çeviriler

• Almanca: liegen (de)
• Felemenkçe: liggen (nl)
• Fince: käydä makuulle (fi), maata (fi)
• İngilizce: go to bed (en), lie (en)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "yatmak".
  TDK Özel Sözlük'te: yatmak"

• Kubbealtı Lugatı'nda "YATMAK :"
• Nişanyan Sözlük'te: yatmak.