ekmek

Türkçe

Haftanın sözcüğü – 2007, 14. hafta

Söyleniş

IPA^(anahtar): [e̞c.ˈme̞c]
Ses (dosya)
Heceleme: ek‧mek

Köken

Osmanlı Türkçesi اكمك‎, o da Eski Türkçe epmek‎ (epmek), ötmek‎ (ötmek) kelimelerinden gelmektedir.

Ad

ekmek (belirtme hâli ekmeği, çoğulu ekmekler)

(yiyecekler) Tahıl unundan yapılmış hamurun fırında, sacda veya tandırda pişirilmesiyle yapılan yiyecek.
- eş anlamlıları: nan, nanıaziz
- Odayı, tatlı, sıcak bir kızarmış ekmek kokusu bürümüş. — Y. Z. Ortaç
(mecaz) İnsanı geçindirecek iş.
- eş anlamlısı: kazanç
- Biz iyi kötü tiyatroya bağlamışız ekmeğimizi. — N. Cumalı
(halk ağzı, yiyecekler) yemek kelimesinin eş anlamlısı
- Ekmeği bizde yiyelim mi? Allah ne verdiyse. — T. Buğra

Çekimleme

ekmeğin çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	ekmek	ekmekler
belirtme	ekmeği	ekmekleri
yönelme	ekmeğe	ekmeklere
bulunma	ekmekte	ekmeklerde
ayrılma	ekmekten	ekmeklerden
tamlayan	ekmeğin	ekmeklerin

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	ekmeğim	ekmeklerim
belirtme	ekmeğimi	ekmeklerimi
yönelme	ekmeğime	ekmeklerime
bulunma	ekmeğimde	ekmeklerimde
ayrılma	ekmeğimden	ekmeklerimden
tamlayan	ekmeğimin	ekmeklerimin
2. tekil (senin)
yalın	ekmeğin	ekmeklerin
belirtme	ekmeğini	ekmeklerini
yönelme	ekmeğine	ekmeklerine
bulunma	ekmeğinde	ekmeklerinde
ayrılma	ekmeğinden	ekmeklerinden
tamlayan	ekmeğinin	ekmeklerinin
3. tekil (onun)
yalın	ekmeği	ekmekleri
belirtme	ekmeğini	ekmeklerini
yönelme	ekmeğine	ekmeklerine
bulunma	ekmeğinde	ekmeklerinde
ayrılma	ekmeğinden	ekmeklerinden
tamlayan	ekmeğinin	ekmeklerinin
1. çoğul (bizim)
yalın	ekmeğimiz	ekmeklerimiz
belirtme	ekmeğimizi	ekmeklerimizi
yönelme	ekmeğimize	ekmeklerimize
bulunma	ekmeğimizde	ekmeklerimizde
ayrılma	ekmeğimizden	ekmeklerimizden
tamlayan	ekmeğimizin	ekmeklerimizin
2. çoğul (sizin)
yalın	ekmeğiniz	ekmekleriniz
belirtme	ekmeğinizi	ekmeklerinizi
yönelme	ekmeğinize	ekmeklerinize
bulunma	ekmeğinizde	ekmeklerinizde
ayrılma	ekmeğinizden	ekmeklerinizden
tamlayan	ekmeğinizin	ekmeklerinizin
3. çoğul (onların)
yalın	ekmeği	ekmekleri
belirtme	ekmeğini	ekmeklerini
yönelme	ekmeğine	ekmeklerine
bulunma	ekmeğinde	ekmeklerinde
ayrılma	ekmeğinden	ekmeklerinden
tamlayan	ekmeğinin	ekmeklerinin

Eylem

ekmek (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi eker)

(tarım) Bir bitkiyi üretmek için toprağa tohum atmak veya gömmek.
- Kırmızıbiber ekeyim mi? İkisi aynı anda ek,dediler.
  — 2014, Ayfer Tunç, Dünya Ağrısı, Can Sanat Yayınları, s. 206
Toprağı ekip biçmek için kullanmak.
- Ancak senede otuz dönüm ekebiliyor. — M. Ş. Esendal
serpmek kelimesinin eş anlamlısı
- Yemeğe tuz ekmek.
Bir şeyin başlamasına yol açacak sebepleri hazırlamak.
- Fesat tohumları ekenler kötü insanlardır.
(argo) Birini uydurma bir sebeple bırakıp gitmek.
- eş anlamlıları: savuşmak, atlatmak
(argo, para) Parayı boşuna harcamak.
(argo, spor) Yarışta geçmek.

Çekimleme

ekmek eyleminin çekimi

olumlu çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	ektim	ektin	ekti	ektik	ektiniz	ektiler
		hikâye	ektiydim	ektiydin	ektiydi	ektiydik	ektiydiniz	ektiydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	ektiysem	ektiysen	ektiyse	ektiysek	ektiyseniz	ektiyseler ektilerse
	belirsiz geçmiş	basit	ekmişim	ekmişsin	ekmiş	ekmişiz	ekmişsiniz	ekmişler
		hikâye	ekmiştim	ekmiştin	ekmişti	ekmiştik	ekmiştiniz	ekmiştiler
		rivayet	ekmişmişim	ekmişmişsin	ekmişmiş	ekmişmişiz	ekmişmişsiniz	ekmişmişler
		şart	ekmişsem	ekmişsen	ekmişse	ekmişsek	ekmişseniz	ekmişseler ekmişlerse
	geniş	basit	ekerim	ekersin	eker	ekeriz	ekersiniz	ekerler
		hikâye	ekerdim	ekerdin	ekerdi	ekerdik	ekerdiniz	ekerdiler
		rivayet	ekermişim	ekermişsin	ekermiş	ekermişiz	ekermişsiniz	ekermişler
		şart	ekersem	ekersen	ekerse	ekersek	ekerseniz	ekerseler ekerlerse
	şimdiki	basit	ekiyorum	ekiyorsun	ekiyor	ekiyoruz	ekiyorsunuz	ekiyorlar
		hikâye	ekiyordum	ekiyordun	ekiyordu	ekiyorduk	ekiyordunuz	ekiyordular
		rivayet	ekiyormuşum	ekiyormuşsun	ekiyormuş	ekiyormuşuz	ekiyormuşsunuz	ekiyormuşlar
		şart	ekiyorsam	ekiyorsan	ekiyorsa	ekiyorsak	ekiyorsanız	ekiyorsalar ekiyorlarsa
	gelecek	basit	ekeceğim	ekeceksin	ekecek	ekeceğiz	ekeceksiniz	ekecekler
		hikâye	ekecektim	ekecektin	ekecekti	ekecektik	ekecektiniz	ekecektiler
		rivayet	ekecekmişim	ekecekmişsin	ekecekmiş	ekecekmişiz	ekecekmişsiniz	ekecekmişler
		şart	ekeceksem	ekeceksen	ekecekse	ekeceksek	ekecekseniz	ekecekseler ekeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	ekeyim	ekesin	eke	ekelim	ekesiniz	ekeler
		hikâye	ekeydim	ekeydin	ekeydi	ekeydik	ekeydiniz	ekeydiler
		rivayet	ekeymişim	ekeymişsin	ekeymiş	ekeymişiz	ekeymişsiniz	ekeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	eksem	eksen	ekse	eksek	ekseniz	ekseler
		hikâye	ekseydim	ekseydin	ekseydi	ekseydik	ekseydiniz	ekseydiler
		rivayet	ekseymişim	ekseymişsin	ekseymiş	ekseymişiz	ekseymişsiniz	ekseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	ekmeliyim	ekmelisin	ekmeli	ekmeliyiz	ekmelisiniz	ekmeliler
		hikâye	ekmeliydim	ekmeliydin	ekmeliydi	ekmeliydik	ekmeliydiniz	ekmeliydiler
		rivayet	ekmeliymişim	ekmeliymişsin	ekmeliymiş	ekmeliymişiz	ekmeliymişsiniz	ekmeliymişler
		şart	ekmeliysem	ekmeliysen	ekmeliyse	ekmeliysek	ekmeliyseniz	ekmeliyseler ekmelilerse
	emir	basit	—	ek	eksin	—	ekin ekiniz	eksinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—
olumsuz çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	ekmedim	ekmedin	ekmedi	ekmedik	ekmediniz	ekmediler
		hikâye	ekmediydim	ekmediydin	ekmediydi	ekmediydik	ekmediydiniz	ekmediydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	ekmediysem	ekmediysen	ekmediyse	ekmediysek	ekmediyseniz	ekmediyseler ekmedilerse
	belirsiz geçmiş	basit	ekmemişim	ekmemişsin	ekmemiş	ekmemişiz	ekmemişsiniz	ekmemişler
		hikâye	ekmemiştim	ekmemiştin	ekmemişti	ekmemiştik	ekmemiştiniz	ekmemiştiler
		rivayet	ekmemişmişim	ekmemişmişsin	ekmemişmiş	ekmemişmişiz	ekmemişmişsiniz	ekmemişmişler
		şart	ekmemişsem	ekmemişsen	ekmemişse	ekmemişsek	ekmemişseniz	ekmemişseler ekmemişlerse
	geniş	basit	ekmem	ekmezsin	ekmez	ekmeyiz	ekmezsiniz	ekmezler
		hikâye	ekmezdim	ekmezdin	ekmezdi	ekmezdik	ekmezdiniz	ekmezdiler
		rivayet	ekmezmişim	ekmezmişsin	ekmezmiş	ekmezmişiz	ekmezmişsiniz	ekmezmişler
		şart	ekmezsem	ekmezsen	ekmezse	ekmezsek	ekmezseniz	ekmezseler ekmezlerse
	şimdiki	basit	ekmiyorum	ekmiyorsun	ekmiyor	ekmiyoruz	ekmiyorsunuz	ekmiyorlar
		hikâye	ekmiyordum	ekmiyordun	ekmiyordu	ekmiyorduk	ekmiyordunuz	ekmiyordular
		rivayet	ekmiyormuşum	ekmiyormuşsun	ekmiyormuş	ekmiyormuşuz	ekmiyormuşsunuz	ekmiyormuşlar
		şart	ekmiyorsam	ekmiyorsan	ekmiyorsa	ekmiyorsak	ekmiyorsanız	ekmiyorsalar ekmiyorlarsa
	gelecek	basit	ekmeyeceğim	ekmeyeceksin	ekmeyecek	ekmeyeceğiz	ekmeyeceksiniz	ekmeyecekler
		hikâye	ekmeyecektim	ekmeyecektin	ekmeyecekti	ekmeyecektik	ekmeyecektiniz	ekmeyecektiler
		rivayet	ekmeyecekmişim	ekmeyecekmişsin	ekmeyecekmiş	ekmeyecekmişiz	ekmeyecekmişsiniz	ekmeyecekmişler
		şart	ekmeyeceksem	ekmeyeceksen	ekmeyecekse	ekmeyeceksek	ekmeyecekseniz	ekmeyecekseler ekmeyeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	ekmeyeyim	ekmeyesin	ekmeye	ekmeyelim	ekmeyesiniz	ekmeyeler
		hikâye	ekmeyeydim	ekmeyeydin	ekmeyeydi	ekmeyeydik	ekmeyeydiniz	ekmeyeydiler
		rivayet	ekmeyeymişim	ekmeyeymişsin	ekmeyeymiş	ekmeyeymişiz	ekmeyeymişsiniz	ekmeyeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	ekmesem	ekmesen	ekmese	ekmesek	ekmeseniz	ekmeseler
		hikâye	ekmeseydim	ekmeseydin	ekmeseydi	ekmeseydik	ekmeseydiniz	ekmeseydiler
		rivayet	ekmeseymişim	ekmeseymişsin	ekmeseymiş	ekmeseymişiz	ekmeseymişsiniz	ekmeseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	ekmemeliyim	ekmemelisin	ekmemeli	ekmemeliyiz	ekmemelisiniz	ekmemeliler
		hikâye	ekmemeliydim	ekmemeliydin	ekmemeliydi	ekmemeliydik	ekmemeliydiniz	ekmemeliydiler
		rivayet	ekmemeliymişim	ekmemeliymişsin	ekmemeliymiş	ekmemeliymişiz	ekmemeliymişsiniz	ekmemeliymişler
		şart	ekmemeliysem	ekmemeliysen	ekmemeliyse	ekmemeliysek	ekmemeliyseniz	ekmemeliyseler ekmemelilerse
	emir	basit	—	ekme	ekmesin	—	ekmeyin ekmeyiniz	ekmesinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—

Atasözleri

Deyimler

ekmeğinden etmek, ekmeğinden olmak, ekmeğine göz koymak, ekmeğine göz dikmek, ekmeğine yağ sürmek, ekmeğini çıkarmak, ekmeğini eline almak, ekmeğini kana doğramak, ekmeğini kazanmak, ekmeğini taştan çıkarmak, ekmeğini yemek, ekmeğiyle oynamak, ekmek çarpsın!, ekmek elden su gölden, ekmek öpmek.

Türetilmiş Kavramlar

ekmek ağacı, ekmek arası, ekmek ayvası, ekmek dolması, ekmek düşmanı, ekmek kadayıfı, ekmek kapısı, ekmek kavgası, ekmek kaygısı, ekmek kırıntısı, ekmek küfü, ekmek mayası, ekmek parası, ekmek tahtası, ekmek tatlısı, ekmek ufağı, ekmeği dizinde, etli ekmek, kuru ekmek, soğan ekmek, tam ekmek, taş ekmek, tuz ekmek düşmanı, tuz ekmek hakkı, zengin ekmek, arı ekmeği, arpa ekmeği, çarşı ekmeği, çavdar ekmeği, dürüm ekmeği, er ekmeği, ev ekmeği, glüten ekmeği, halk ekmeği, köy ekmeği, kuşekmeği, mısır ekmeği, sac ekmeği, tandır ekmeği, taş fırın ekmeği, tava ekmeği, tost ekmeği, yufka ekmeği

Çeviriler

çeviriler

*Almanca: Brot (de) n

Azerice: çörək (az), əppək (az)
Arapça: خُبْز‎ (ar) e (ḫubz)
Arnavutça: bukea (sq)
Baskça: ok (eu)
Bulgarca: хляб (bg) (hlyab)
Çekçe: chleba (cs), chléb (cs)
Danca: brød (da)
Ermenice: հաց (hy) (hacʿ)
Ersya dili: кши (myv) ( kši )
Eski Türkçe: epmek‎ (otk) (epmek), ötmek‎ (otk) (ötmek)
Esperanto: pano (eo)
Estonca: leib (et)
Felemenkçe: brood (nl)
Fince: leipä (fi); eläminen (fi), toimeentulo (fi); ravinto (fi), ruoka (fi)
Fransızca: pain (fr)
Frizce: brea (fy)
Gürcüce: puri (ka) (puri)
Hititçe: 𒉒 (NÍNDA)
İbranice: לחם‎ (he), פאన్‎ (he)
İngilizce: bread (en), living (en), livelihood (en)
İrlandaca: aran (ga)
İspanyolca: pan (es)
İsveççe: brød (sv) n
İtalyanca: pane (it)
İzlandaca: brauð (is)
Japonca: パン (ja) (pan)
Karaçay-Balkarca: ötmek (krc)
Kazakça: нан (kk) (nan)
Kırgızca: нан (ky) (nan)
Kırım Tatarcası: ötmek (crh)
Kürtçe: nan (ku)
Laoca: ເຂົ້າຈີ່ (lo) (khao chī)
Latince: panis (la)
Lehçe: chleb (pl) e
Letonca: maize (lv)
Litvanca: duona (lt)
Macarca: kenyér (hu)
Mari dili: сыкыр (mhr) (səkər)
Norveççe: brød (no) n
Osmanlı Türkçesi: اكمك‎ (ota)
Portekizce: pão (pt)
Rumence: pâine (ro)
Rusça: хлеб (ru) (hleb)
Sırp-Hırvatça: xлеб (sh), крух (sh),hljeb (sh), kruh (sh)
Slovakça: chlieb (sk)
Slovence: kruh (sl)
Svahili dili: mkate (sw)
Tuvaca: хлеб (tyv) (hläb)
Türkmence: çörek (tk)
Ukraynaca: хліб (uk) (hlib)
Vepsçe: leib (vep)
Vietnamca: bánh mi (vi)
Yunanca: ψωμί (el) n (psomí), άρτος (el) e (ártos)

Çeviriler

atlatmak

Almanca: übergehen (de)
Fransızca: pain (fr)
Eski Türkçe: epmek‎ (otk) (epmek), ötmek‎ (otk) (ötmek)

Osmanlı Türkçesi: اكمك‎ (ota)

tohum atmak

Almanca: bebauen (de), bestellen (de), bewirtschaften (de), säen (de), streuen (de)
Fince: kylvää (fi), sirottaa (fi)
İngilizce: sow (en), sprinkle (en)
Karaçay-Balkarca: ötmek (krc)
Tatarca: ikmäk (tt), ipi (tt)
Kırım Tatarcası: ökmek (crh), ötmek (crh)

Eski Türkçe: epmek‎ (otk) (epmek), ötmek‎ (otk) (ötmek)

Osmanlı Türkçesi: اكمك‎ (ota)
Türkmence: çörek (tk), naan (tk)

yarışta geçmek

Almanca: überholen (de), vorbeiziehen (de)
Eski Türkçe: epmek‎ (otk) (epmek), ötmek‎ (otk) (ötmek)

Osmanlı Türkçesi: اكمك‎ (ota)

ziyan etmek

Almanca: verschwenden (de)
Türkçe
Eski Türkçe: epmek‎ (otk) (epmek), ötmek‎ (otk) (ötmek)

Osmanlı Türkçesi: اكمك‎ (ota)

Kaynakça

TDK Türkçe Sözlük'te: "ekmek".
TDK Özel Sözlük'te: ekmek"