diş

Ayrıca bakınız: dis, dış

Türkçe

Köken

Osmanlı Türkçesi دیش‎, Eski Türkçe tiş‎ (tiş).

Hayvan dişi (1)

Testere dişi (2)

Sarımsak dişi (3)

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /ˈdiʃ/
• Heceleme: diş

Ad

diş (belirtme hâli dişi, çoğulu dişler)

1. (anatomi) çene kemiklerinin üstüne dizili, ısırıp koparmaya ve çiğnemeye yarayan sert, beyaz organlardan her biri.
   • 2022:Ahmet Hamdi TANPINAR, 2022, 39. baskı, Huzur, sayfa 105 , Dergâh Yayınları

     "Emma'nın dişleri Fahir'i İstanbul dönüşünden beri korkutmuştu. Lekesiz, bembeyaz, bir çehre için oldukça mübalâğalı karoserisi içinde hiç şaşmadan işleyen bir cihaza benzeyen bu dişler, onun üzerinde her rastgeldiğini öğütbilecek bir değirmen hissini bırakmıştı."

2. çark, testere, tarak gibi çentikli şeylerdeki çıkıntıların her biri
   • 1960: Attilâ İlhan, 1960, Ben Sana Mecburum, sayfa 19 , Ataç Kitabevi

     "bir bıçak ısırmasın Ömer haybo/dişleri çıtır çıtır çelik"

3. sarımsak dilimi, karanfil v.s.'de dişe benzetilen tane
4. (zooloji) omurgalı hayvanların çenelerinde veya ilkel yapılı omurgalıların gırtlak ve ağızlarında bulunan kemiksi sert parçalar
5. bazı dantel ve işlemelerin kenarlarındaki yuvarlak sivri bölüm

Çekimleme

diş adının çekimi

	tekil	çoğul
yalın	diş	dişler
belirtme	dişi	dişleri
yönelme	dişe	dişlere
bulunma	dişte	dişlerde
ayrılma	dişten	dişlerden
tamlayan	dişin	dişlerin

iyelik ekleriyle

1. tekil (benim)	tekil	çoğul
yalın	dişim	dişlerim
belirtme	dişimi	dişlerimi
yönelme	dişime	dişlerime
bulunma	dişimde	dişlerimde
ayrılma	dişimden	dişlerimden
tamlayan	dişimin	dişlerimin
2. tekil (senin)	tekil	çoğul
yalın	dişin	dişlerin
belirtme	dişini	dişlerini
yönelme	dişine	dişlerine
bulunma	dişinde	dişlerinde
ayrılma	dişinden	dişlerinden
tamlayan	dişinin	dişlerinin
3.tekil (onun)	tekil	çoğul
yalın	dişi	dişleri
belirtme	dişini	dişlerini
yönelme	dişine	dişlerine
bulunma	dişinde	dişlerinde
ayrılma	dişinden	dişlerinden
tamlayan	dişinin	dişlerinin
1. çoğul (bizim)	tekil	çoğul
yalın	dişimiz	dişlerimiz
belirtme	dişimizi	dişlerimizi
yönelme	dişimize	dişlerimize
bulunma	dişimizde	dişlerimizde
ayrılma	dişimizden	dişlerimizden
tamlayan	dişimizin	dişlerimizin
2. çoğul (sizin)	tekil	çoğul
yalın	dişiniz	dişleriniz
belirtme	dişinizi	dişlerinizi
yönelme	dişinize	dişlerinize
bulunma	dişinizde	dişlerinizde
ayrılma	dişinizden	dişlerinizden
tamlayan	dişinizin	dişlerinizin
3. çoğul (onların)	tekil	çoğul
yalın	dişi dişleri	dişleri
belirtme	dişini dişlerini	dişlerini
yönelme	dişine dişlerine	dişlerine
bulunma	dişinde dişlerinde	dişlerinde
ayrılma	dişinden dişlerinden	dişlerinden
tamlayan	dişinin dişlerinin	dişlerinin

Deyimler

diş açmak, diş bilemek, diş çıkarmak, dişe dokunmak, dişe dokunur olmak, dişe dokunur, diş geçirememek, diş geçirmek, diş gıcırdatmak, diş göstermek, dişinden tırnağından artırmak, dişine göre, dişine kestirmek, dişine vurmak, dişinin kovuğuna bile gitmemek, dişini sıkmak, dişini sökmek, dişini tırnağına takmak, dişleri dökülmek, dişten tırnaktan artırmak

Türetilmiş kavramlar

diş ağrısı, diş aynası, diş bademi, dişbudak, diş buğdayı, diş-damak ünsüzü, diş diş, diş doktoru, diş-dudak ünsüzü, diş eti, diş eti-damak ünsüzü, diş eti-dudak ünsüzü, diş fırçası, diş hekimi, diş ipi, diş kirası, diş macunu, diş odacığı, diş otu, diş özü, diş plağı, diş tababeti, diş tabibi, diş tacı, diş taşı, diş ünsüzü, dişe diş, dişiyle tırnağıyla, alt diş, damaklı diş, kazma diş, kesici diş, öğütücü diş, takma diş, tavşan diş, uzun diş, üst diş, yirmilik diş, akıl dişi, anahtar dişi, azı dişi, deve dişi, duvar dişi, düven dişi, ekleme dişi, faredişi, fildişi, fil dişi, göz dişi, köpek dişi, kuzu dişi, mazgal dişi, peynir dişi, sıçandişi, süt dişi, yıldızı dişi, yirmi yaş dişi

Çeviriler

diş

• Afrikaanca: tand (af)
• Almanca: Zahn (de) e
• Arnavutça: dhëmb (sq)
• Arapça: سِنّ‎ (ar) d (sinn)
• Aymaraca: laka ch'aka (ay)
• Azerice: diş (az)
• Beyaz Rusça: зуб (be) (zub)
• Bretonca: dant (br)
• Bulgarca: зъб (bg) (zıb)
• Çekçe: zub (cs)
• Çince: 牙 (zh) (yá), 齒 (zh), 齿 (zh) (chǐ), 牙齒 (zh), 牙齿 (zh) (yáchǐ)
• Danca: tand (da) g
• Esperanto: dento (eo)
• Estonca: hammas (et)
• Farsça: دندان‎ (fa) (dandân)
• Felemenkçe: tand (nl)
• Fince: hammas (fi)
• Fransızca: dent (fr)
• Gagavuzca: diş (gag)
• Galce: dant (cy)
• Galiçyaca: dente (gl)
• Gucaratça: દાંત (gu) (dā̃t)
• Gürcüce: კბილი (ka) (ḳbili)
• Hintçe: दांत (hi) (dānt), दन्त (hi) (dant)
• İbranice: שן‎ (he)
• İngilizce: tooth (en)
• İrlandaca: fiacail (ga)
• İspanyolca: diente (es)

  Yahudi İspanyolcası: diente (lad)

• İsveççe: tand (sv) g
• İtalyanca: dente (it)
• Japonca: 歯 (ja) (は, ha)
• Karaçay-Balkarca: tiş (krc)
• Katalanca: dent (ca)
• Kmer dili: ធ្មេញ (km) (thménh)
• Korece: 이 (ko) (i)
• Kürtçe: diran (ku)
• Latince: dens (la)
• Lehçe: ząb (pl) e
• Litvanca: dantis (lt)
• Macarca: fog (hu)
• Magindanao dili: ngipen (mdh)
• Maranao dili: ngipen
• Marathi dili: दांत (mr) (dānt)
• Malayca: gigi (ms)
• Mari dili: пӱй (mhr) (püj)
• Moğolca: шүд (mn) (şüd)
• Norveççe tann (no)
• Özbekçe: tish (uz)
• Portekizce: dente (pt)
• Rumence: dinte (ro)
• Rusça: зуб (ru) (zub)
• Sırp-Hırvatça:

  Kiril: зуб (sh)

  Latin: zub (sh)

• Slovakça: zub (sk)
• Slovence: zob (sl)
• Somalice: ilik (so)
• Tayca: ฟัน (th) (fan)
• Tatarca: teş (tt)

  Kırım Tatarcası: tiş (crh)

• Ternate dili: ingi
• Türkçe:

  Osmanlı Türkçesi: دیش‎ (ota)

• Türkmence: diiş (tk), diş (tk)
• Ukraynaca: зуб (uk) (zub)
• Uygurca: چىش‎ (ug) (chish), chish (ug)
• Vepsice: hambaz (vep)
• Yunanca:

  Modern Yunanca: δόντι (el) n (dónti)

Kaynakça

• Türk Dil Kurumuna göre "diş" maddesi

Atasözleri

• Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır
• Dede koruk yer, torununun dişi kamaşır
• İşten artmaz, dişten artar
• Neler yedi bu diş ne altın oldu nede gümüş

Azerice

Söyleniş

• Heceleme: diş

Köken

Eski Türkçe tiş‎ (tiş).

Ad

diş

1. (anatomi) diş

Ek okumalar

• Azerice Vikipedi'de diş

Gagavuzca

Söyleniş

• Heceleme: diş

Köken

Eski Türkçe tiş‎ (tiş).

Ad

diş

1. (anatomi) diş

Kaynakça

• Etymological Dictionaries - Andras Rajki

Türkmence

Söyleniş

• Heceleme: diş

Köken

Eski Türkçe tiş‎ (tiş).

Ad

diş

1. (anatomi) diş