ayak

Vikisözlük sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara
Nuvola apps korganizer.png Bu madde 2007 yılında
42. haftanın sözcüğüydü.

Türkçe[düzenle]

[düzenle]

ayak (belirtme hâli ayağı, çoğulu ayaklar)

[1] Ayak
Vikipedi
ayak hakkında Türkçe Vikipedi'de ansiklopedik bilgi bulabilirsiniz.
  1. (anatomi) bacakların bilekten aşağıda bulunan ve yere basan bölümü
  2. (anatomi) bacak
  3. birtakım şeylerin yerden yüksekçe durmasını sağlayan dayak, destek veya bunlardan her biri
    İskemlenin bir ayağı kırık. Bu köprünün dört ayağı var.
  4. vücudun belden aşağı bölümü
    Ayağına bir pantolon çekti.
  5. yürüyüşün ağırlık veya çabukluk derecesi
    Senin ayağınla köye akşama kadar varamayız.
  6. basamak
  7. futun küpü alınarak hesaplanan değer
  8. mayalardan önce, makama uygun olarak çalınan veya söylenen beste
  9. (ölçü birimleri) yarım arşın veya 30,5 santimetre uzunluğundaki ölçü birimi, kadem, fit, fut
  10. (coğrafya) göl ayağı
  11. (edebiyat) halk edebiyatında koşuklarda kısa yedekli dizeler
  12. (edebiyat) halk edebiyatında uyak
    Mânicilerin kafa yormadan buldukları ayaklar Cenap'ı şaşkınlıktan şaşkınlığa sürükler. - S. Birsel
  13. (matematik) bir doğrunun başka bir doğruyu veya bir düzlemi kestiği nokta
    Dikme ayağı.
  14. (spor) karakucak ve yağlı güreşte pehlivanların ayrıldıkları beş dereceden biri
  15. (spor) altılı ganyanda yer alan her bir koşu
  16. (madencilik) kömür ocaklarında kömürün çıkarıldığı galeri
  17. daha geniş bir akarsudan, bir gölden ayrılan akarsu kesim

Köken[düzenle]

Eski Türkçe: adak
Oğuz Türk dillerinde d- > y- dönüşümü yaygındır.
[2] H. Eren, kelimeyi at- (ad-) -ak biçiminde izah etmiştir (Eren, 1999). -t- > -d- > -y- / -z- / -r- ünsüz denkliği gereği, kelimenin Yakutçada kullanılan -t-‘li (atah) biçimi en eski şekil olmalıdır. Kelime bu şekliyle, Eren’in belirttiği gibi at- kökünden türetilmiştir. Aynı kökten türetilen adım (<at-ım) kelimesi bilinmektedir. Ancak ek, başlangıçta -gak > -ak biçiminde gelişmiş olmalıdır. Buna göre at-gak > at-ak >adak > ayak (adım atma organı) biçiminde açıklanabilir.
[3] Eski Türkçe: adak
Göktürk abecesinde bu sözcük /ad/ (kalın d) ve /ak/ (kalın k) damgalarıyla yazılırken, uzun ünlü /a/ ve /at/ (kalın t) damgalarıyla yazılan āt- "adım atmak" ve açıkça ondan türemiş olan ātım sözcükleri bulunur (Talât Tekin, Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler,172). Bu uzun-kısa ünlü ayrımından dolayı adak sözcüğünün ad- "ayırmak" sözcüğünden -ak ekiyle türediği biçimindebir açıklama getirilebilir.

Deyimler[düzenle]

Kaynakça[düzenle]

  • Türk Dil Kurumu: "ayak"

Çeviriler[düzenle]

Atasözleri[düzenle]

Ayak almadık taş olmaz, başa gelmedik iş olmaz
Ayaklar baş, başlar ayak oldu
Ayda bir gel dostuna, kalksın ayak üstüne; günde bir gel dostuna, yatsın sırtı üstüne
Baş nereye giderse, ayak da oraya gider
Merdiven ayak ayak çıkılır
Seyrek git sen dostuna, kalksın ayak üstüne
[1] Gezen ayağa taş değer, Ayağını yorganına göre uzat

Eski Türkçe[düzenle]

[düzenle]

  1. (anatomi) ayak
  2. çanak
  3. kase
  4. kadeh

Gagavuzca[düzenle]

[düzenle]

  1. (anatomi) ayak

Köken[düzenle]

Eski Türkçe: adak
  • Etymological Dictionaries - Andras Rajki

Kırgızca[düzenle]

[düzenle]

  1. (anatomi) ayak