bacak

Türkçe

Bacak (1)

At bacağı (2)

Köken

Eski Türkçe. Bu şekliyle kelime tarihî metinlerde ve Oğuz grubu dışındaki Türk lehçelerinde kullanılmamaktadır. H. Eren kelimenin Farsça pa-/pay- (ayak) kökünden -ak ekiyle türetildiğini savunur. Bize göre kelimenin Türkçe but kökünden gelmiş olması mümkündür. but-kak (<but-gak) biçiminden -tg->-g- ünsüz tekleşmesi, -g->-c- sızıcılaşma temayülü ve uzunluktan kaynaklanan ünlü genişlemesi (u>a) ile açıklanabilir. Eski Türkçedeki pek çok uzun dar ünlü, Türkiye Türkçesinde genişlemiştir (ti- > de-, bil> bel, yi- > yevb.). Türkçede bu kelime ile anlam ilgisi bulunan budak, organ adından aktarılmış olmalıdır. Türkçe but ile Farsça pa(y) sonradan karışmış olabilir. Ancak -ak (<-gak) eki Türkçedir.

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /baˈd͡ʒak/
• Heceleme: ba‧cak

Ad

bacak (belirtme hâli bacağı, çoğulu bacaklar)

1. (anatomi, primatlar) Vücudun kasıktan tabana kadar olan bölümü.
   • Kısa eteğinin altından fırlıyan, hakikaten biçimli olduğunu in­kâr edemiyeceğim bacakları arada bir hafifçe geriliyorlar ve çorabın altında, yuvarlak dizkapaklarına kadar yayı­lan, tatlı bir dalga vücuda getiriyorlardı.

     — 1943, Sabahattin Ali, Kürk Mantolu Madonna, Remzi Kitabevi, s. 61
2. (anatomi, zooloji)Hayvanlarda yürümeye veya atlamaya yarayan organ.
3. (giyim) Giysilerin bu bölüme rastlayan kısmı.
   • Pantolonunun sağ bacağında yaygın bir yağ lekesi vardı.

     — 1983, Erdal Öz, Yaralısın, 10. baskı, Can Sanat Yayınları, s. 16
4. ayak kelimesinin eş anlamlısı
   • Annem sandalyenin bacağıyla beni dövdü.

     — 2000, Mehtap KANDEMİR, Komple Muamele, Parantez Yayınları, s. 22
5. (iskambil) İskambil kâğıtları içinde üzerinde genç erkek resmi olan kâğıt.
   • eş anlamlıları: oğlan, vale

Çekimleme

bacağın çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	bacak	bacaklar
belirtme	bacağı	bacakları
yönelme	bacağa	bacaklara
bulunma	bacakta	bacaklarda
ayrılma	bacaktan	bacaklardan
tamlayan	bacağın	bacakların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	bacağım	bacaklarım
belirtme	bacağımı	bacaklarımı
yönelme	bacağıma	bacaklarıma
bulunma	bacağımda	bacaklarımda
ayrılma	bacağımdan	bacaklarımdan
tamlayan	bacağımın	bacaklarımın
2. tekil (senin)
yalın	bacağın	bacakların
belirtme	bacağını	bacaklarını
yönelme	bacağına	bacaklarına
bulunma	bacağında	bacaklarında
ayrılma	bacağından	bacaklarından
tamlayan	bacağının	bacaklarının
3. tekil (onun)
yalın	bacağı	bacakları
belirtme	bacağını	bacaklarını
yönelme	bacağına	bacaklarına
bulunma	bacağında	bacaklarında
ayrılma	bacağından	bacaklarından
tamlayan	bacağının	bacaklarının
1. çoğul (bizim)
yalın	bacağımız	bacaklarımız
belirtme	bacağımızı	bacaklarımızı
yönelme	bacağımıza	bacaklarımıza
bulunma	bacağımızda	bacaklarımızda
ayrılma	bacağımızdan	bacaklarımızdan
tamlayan	bacağımızın	bacaklarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	bacağınız	bacaklarınız
belirtme	bacağınızı	bacaklarınızı
yönelme	bacağınıza	bacaklarınıza
bulunma	bacağınızda	bacaklarınızda
ayrılma	bacağınızdan	bacaklarınızdan
tamlayan	bacağınızın	bacaklarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	bacağı	bacakları
belirtme	bacağını	bacaklarını
yönelme	bacağına	bacaklarına
bulunma	bacağında	bacaklarında
ayrılma	bacağından	bacaklarından
tamlayan	bacağının	bacaklarının

Deyimler

• bacağına geçirmek,
• bacak bacağa atmak,
• bacak bacak üstüne atmak,
• bacak kadar,
• bacak kadar boyu var, türlü türlü huyu var,
• bacakları kopmak,
• bacakları tutmaz olmak,
• bacaklarını uzatmak,
• baldır bacak,
• bastıbacak,

Türetilmiş kavramlar

bacakkalemi, bacakkıran, alabacak baldır bacak, bastıbacak karabacak, kılıç bacak takma bacak, ayıbacağı kurtbacağı, turnabacağı

Çeviriler

anatomi

• Almanca: Bein (de) n
• Azerice: bacaq (az)
• Bretonca: gar (br) d
• Bulgarca: нога (bg) d (noga)
• Çekçe: noha (cs)
• Çince: 腿 (zh) (tuǐ)
• Danca: ben (da)
• Ersya dili: пильге (myv) ( piľge )
• Esperanto: kruro (eo)
• Estonca: jalg (et)
• Farsça: پا‎ (fa) (pā)
• Felemenkçe: been (nl) n
• Fince: koipi (fi), sääri (fi)
• Fransızca: jambe (fr) d
• Frizce: skonk (fy), foet (fy)
• Guarani dili: kupy (gn), etyma (gn)
• Hintçe: पांव (hi) (pā̃v)
• İbranice: רגל‎ (he) d (re'gel)
• İdo: gambo (io)
• İngilizce: leg (en)
• İnterlingua: gamba (ia)
• İrlandaca: cos (ga) d
• İskoçça: cas (gd)
• İspanyolca: pierna (es) d
• İsveççe: ben (sv)
• İtalyanca: gamba (it) d
• Japonca: 脚 (ja), あし (ja) (ashi)
• Katalanca: cama (ca) d
• Kırgızca: бут (ky) (but)
• Korece: 다리 (ko) (dari)
• Latince: crus (la) n
• Lehçe: noga (pl) d
• Litvanca: koja (lt)
• Macarca: láb (hu)
• Makedonca: крак (mk) e (krak)
• Mokşa dili: пильге (mdf) ( piľge )
• Portekizce: perna (pt) d
• Rumence: picior (ro) n
• Rusça: нога (ru) d (noga)
• Sanskritçe: पाद (sa) (pāda)
• Sırp-Hırvatça:

  Latin: noga (sh)

• Somalice: lug (so)
• Tatarca:

  Kırım Tatarcası: bacaq (crh), satan (crh)

• Türkmence: baldyr (tk)
• Yunanca:

  Modern Yunanca: πόδι (el) n (pódi)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "bacak".
  TDK Özel Sözlük'te: bacak"

• Kubbealtı Lugatı'nda "BACAK :"
• Nişanyan Sözlük'te: bacak.

Ek okumalar

• Vikipedi'de bacak