zaman

Ayrıca bakınız: Zaman

Türkçe

Söyleniş

• IPA^(anahtar): [z̪äˈmɑn̪]
• Heceleme: za‧man

Köken

Osmanlı Türkçesi زمان‎, Arapça زَمَان‎ (zemān), Farsça زمان‎

Ad

zaman (belirtme hâli zamanı, çoğulu zamanlar)

Zaman.

1. (zaman) Bir işin, bir oluşun içinde geçtiği, geçeceği veya geçmekte olduğu süre; hengâm, vakit.
   • "Zaman geçtikçe hafifleyecek yerde, daha ziyade ağırlaşan bir vicdan azabı duyarım." - Ömer Seyfettin
2. u sürenin belirli bir parçası; vakit.
   • "Efendiler, az söylemek çok yapmak zamanı gelmiştir." - Attilâ İlhan
3. Belirlenmiş olan an.
4. Çağ, mevsim.
   • Gül zamanı. Çocukluk zamanı.
5. Bir işe ayrılmış veya bir iş için alışılmış saatler; vakit.
   • Yemek zamanı
6. Dönem, devir.
   • "Dedelerimizin zamanında burada bir kral yaşardı." - Reha Mağden
7. (gök bilimi) Olayların oluş ve akış sırasını belirleyen, düzenli ve dönemli gök olaylarını birim olarak kullanan sanal bir kavram.
8. (dil bilgisi) Çekimli fiilin karşıladığı kılış veya oluşun içinde geçtiği dil bilgisel zaman dilimini gösteren kategori; bildirme kipi, haber kipi.
   • Geldi, gelmiş, geliyor, gelecek, gelir.
9. (jeoloji) Yer kabuğunun geçirdiği gelişimde belirlenen ve fosillere göre dörde ayrılan geniş evrelerden her biri.
   • 1944: Ekmel İZDEM, 1944, Dünkü - Bugünkü Akhisar, sayfa 30 , Ülkü Basımevi

     "Birinci Zaman sonunda: Akhisar, Kula, Muğla birer ada halinde. Türkiye'nin geri kalan çoğu parçaları deniz altında."

Çekimleme

zaman adının çekimi

	tekil	çoğul
yalın	zaman	zamanlar
belirtme	zamanı	zamanları
yönelme	zamana	zamanlara
bulunma	zamanda	zamanlarda
ayrılma	zamandan	zamanlardan
tamlayan	zamanın	zamanların

iyelik ekleriyle

1. tekil (benim)	tekil	çoğul
yalın	zamanım	zamanlarım
belirtme	zamanımı	zamanlarımı
yönelme	zamanıma	zamanlarıma
bulunma	zamanımda	zamanlarımda
ayrılma	zamanımdan	zamanlarımdan
tamlayan	zamanımın	zamanlarımın
2. tekil (senin)	tekil	çoğul
yalın	zamanın	zamanların
belirtme	zamanını	zamanlarını
yönelme	zamanına	zamanlarına
bulunma	zamanında	zamanlarında
ayrılma	zamanından	zamanlarından
tamlayan	zamanının	zamanlarının
3.tekil (onun)	tekil	çoğul
yalın	zamanı	zamanları
belirtme	zamanını	zamanlarını
yönelme	zamanına	zamanlarına
bulunma	zamanında	zamanlarında
ayrılma	zamanından	zamanlarından
tamlayan	zamanının	zamanlarının
1. çoğul (bizim)	tekil	çoğul
yalın	zamanımız	zamanlarımız
belirtme	zamanımızı	zamanlarımızı
yönelme	zamanımıza	zamanlarımıza
bulunma	zamanımızda	zamanlarımızda
ayrılma	zamanımızdan	zamanlarımızdan
tamlayan	zamanımızın	zamanlarımızın
2. çoğul (sizin)	tekil	çoğul
yalın	zamanınız	zamanlarınız
belirtme	zamanınızı	zamanlarınızı
yönelme	zamanınıza	zamanlarınıza
bulunma	zamanınızda	zamanlarınızda
ayrılma	zamanınızdan	zamanlarınızdan
tamlayan	zamanınızın	zamanlarınızın
3. çoğul (onların)	tekil	çoğul
yalın	zamanı zamanları	zamanları
belirtme	zamanını zamanlarını	zamanlarını
yönelme	zamanına zamanlarına	zamanlarına
bulunma	zamanında zamanlarında	zamanlarında
ayrılma	zamanından zamanlarından	zamanlarından
tamlayan	zamanının zamanlarının	zamanlarının

Atasözleri

• Aç aman bilmez, çocuk zaman bilmez
• Akan çay her zaman kütük getirmez
• Her zaman çiğdem çıkmaz; bazen de küsküç kırılır
• Her zaman gemicinin istediği rüzgar esmez
• Köre şimdi gece demişler; ne zaman gündüzdü demiş
• Sakla samanı, gelir zamanı
• Zaman sana uymazsa sen zamana uy

Deyimler

zaman almak, zamana uymak, zaman bırakmak, zaman geçirmek, zamanı geçirmek, zamanı avlamak, zamanı dolmak, zamanı geçmek, zaman ile yarışmak, zaman kazanmak, zaman kollamak, zaman öldürmek, zaman tanımak, zaman vermek

Sözcük birliktelikleri

zaman aşımı, zaman ayarlı, zaman belirteci, zaman bilimi, zaman birimi, zaman çizelgesi, zaman dışı, zaman dizini, zaman eki, zaman tüneli, zaman zaman, zaman zarfı, zaman zarfında, açık zaman, ahir zaman, aman zaman, art zamanlı, basit zaman, Birinci Zaman, birleşik zaman, bir zaman, dar zaman, Dördüncü Zaman, eş zaman, eş zamanlı, geçmiş zaman, gelecek zaman, geniş zaman, her zaman, İkinci Zaman, kimi zaman, mürekkep zaman, müruruzaman, ölü zaman, şimdiki zaman, Üçüncü Zaman, yalın zaman, aynı zamanda, çift zamanı, hikâye birleşik zamanı, iftar zamanı, rivayet birleşik zamanı, yıldız zamanı, vaktizamanında, bir zamanlar

Çeviriler

çeviriler

• Afrikaanca: tempus (af), tyd (af)
• Almanca: Tempus (de) n, Zeit (de) d
• Aragonca: tiampo (an)
• Arapça: صِيغَة‎‎ (ar) d, زَمَان‎ (ar) e (zemān), دَهْر‎ (ar) e (dehr), وَقْت‎ (ar) e (vaḳt)
• Baskça: denbora (eu)
• Baskça: denbora (eu)
• Bretonca: amzer (br)
• Bulgarca: време (bg) (vreme)
• Çekçe: čas (cs), doba (cs)
• Çince: 时间 (zh), 时间 (zh), 時態 (zh) (shítài), 時制 (zh) (shízhì), 时态 (zh) (shítài), 时制 (zh) (shízhì)
• Danca: tid (da)
• Eski İskoçça: tid (sco)
• Eski Türkçe: 𐰇𐰓‎ (otk) (öd), boşugu‎ (otk) (boşugu), ödlek‎ (otk) (ödlek)
• Esperanto: tempo (eo)
• Estonca: aeg (et)
• Faroece: tíð (fo)
• Farsça: زمان‎ (fa)
• Felemenkçe: tijd (nl)
• Fince: aikaluokka (fi), aikamuoto (fi), tempus (fi), aika (fi), aikakausi (fi), hetki (fi)
• Fransızca: temps (fr)
• Gagavuzca: vakit (gag), zaman (gag)
• Galce: amser (cy)
• Galiçyaca: tempo (gl)
• Guanarice: upérõ (gn)
• Gucaratça: વેળા (gu) (veḷā)
• Haiti Kreolü: tan (ht)
• Hausaca: da'a (ha)
• İbranice: זמן‎ (he)
• İngilizce: tense (en), time (en)
• İrlandaca: aimsir (ga)
• İskoçça: am (gd)
• İspanyolca: tiempo (es)
• İsveççe: tid (sv) g
• İtalyanca: tempo (it) e
• İzlandaca: tíð (is)
• Japonca: 時間 (ja)
• Katalanca: temps (ca)
• Kırım Tatarcası: vaqıt (crh), zaman (crh)
• Korece: 시간 (ko) (sigan), 세월 (ko) (sewol)
• Kürtçe: dem (ku), çax (ku), kat (ku), wext (ku), zeman (ku)
• Latince: hora (la), tempus (la)
• Lehçe: czas (pl), pora (pl)
• Letonca: laiks (lv)
• Litvanca: laikas (lt)
• Macarca: igeidő (hu), idő (hu)
• Makedonca: време (mk) (vreme)
• Malayca: masa (ms)
• Maltaca: ħin (mt)
• Marathi dili: काळ (mr) (kāḷ)
• Moldovaca: време (mo)
• Norveççe: tid (no)
• Oksitanca: temps (oc)
• Osmanlı Türkçesi: وقت‎ (ota) ،زمان‎ (ota)
• Özbekçe: vaqt (uz), zamon (uz)
• Pali dili: kāla (pi)
• Pencapça: ਬੇਲਾ (pa) (belā)
• Portekizce: tempo (pt)
• Romanşça: temp (rm) e
• Ruanda dili: umwanya (rw)
• Rumence: timp (ro)
• Rusça: время (ru) (vremya)
• Sanskritçe: कालः (sa) (kālaḥ)
• Sardunyaca: tempus (sc)
• Slovakça: čas (sk)
• Slovence: čas (sl)
• Somalice: wakhti (so), waqti (sh)
• Sorbca: cas (dsb) e
• Sunda dili: genep (su)
• Svahili dili: wakati (sw)
• Tagalogca: panahon (tl)
• Tatarca: vaqıt (tt)
• Türkmence: wagt (tk)
• Udmurtça: вакыт (udm) (vakyt)
• Venedikçe: tenpo (vec)
• Yorubaca: ìgbà (yo)
• Yahudi Almancası: meshekh‎ (yi) (meshekh), mol‎ (yi) (mol), tsayt‎ (yi) (tsayt), zman‎ (yi) (zman)
• Yukarı Sorbca: čas (hsb)
• Yunanca: χρόνος (el) (chrónos)

Kaynakça

• Türk Dil Kurumuna göre "zaman" maddesi

Ek okumalar

• Vikipedi'de zaman

Gagavuzca

Söyleniş

• Heceleme: za‧man

Köken

Arapça زَمَان‎ (zemān)

Ad

zaman

1. (astronomi, zaman) vakit, zaman

Kaynaklar

• Etymological Dictionaries - Andras Rajki

Kırım Tatarcası

Köken

Arapça زَمَان‎ (zemān)

Söyleniş

• Heceleme: za‧man

Ad

zaman

1. (astronomi, zaman) vakit, zaman

Tatarca

Köken

Arapça زَمَان‎ (zemān)

Söyleniş

• Heceleme: za‧man

Ad

zaman

1. çağ
2. (astronomi, zaman) vakit, zaman