dolu

Ayrıca bakınız: dolů, boş

Türkçe

Köken

Eski Türkçe tolu

Yazılışlar

دولو‎

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /doˈɫu/
• Heceleme: do‧lu

Ad

dolu (belirtme hâli doluyu, çoğulu dolular)

Dolu

1. (meteoroloji) Havada su buğusunun birden yoğunlaşıp katılaşmasından oluşan, türlü irilikte, yuvarlak veya düzensiz biçimli buz parçaları durumunda yere hızla düşen bir yağış türü.
   • eş anlamlısı: kırcı
   • Dolu ekinlerini vurmuşsa bir yıl aç demekti. - T. Buğra

Çekimleme

dolunun çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	dolu	dolular
belirtme	doluyu	doluları
yönelme	doluya	dolulara
bulunma	doluda	dolularda
ayrılma	doludan	dolulardan
tamlayan	dolunun	doluların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	dolum	dolularım
belirtme	dolumu	dolularımı
yönelme	doluma	dolularıma
bulunma	dolumda	dolularımda
ayrılma	dolumdan	dolularımdan
tamlayan	dolumun	dolularımın
2. tekil (senin)
yalın	dolun	doluların
belirtme	dolunu	dolularını
yönelme	doluna	dolularına
bulunma	dolunda	dolularında
ayrılma	dolundan	dolularından
tamlayan	dolunun	dolularının
3. tekil (onun)
yalın	dolusu	doluları
belirtme	dolusunu	dolularını
yönelme	dolusuna	dolularına
bulunma	dolusunda	dolularında
ayrılma	dolusundan	dolularından
tamlayan	dolusunun	dolularının
1. çoğul (bizim)
yalın	dolumuz	dolularımız
belirtme	dolumuzu	dolularımızı
yönelme	dolumuza	dolularımıza
bulunma	dolumuzda	dolularımızda
ayrılma	dolumuzdan	dolularımızdan
tamlayan	dolumuzun	dolularımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	dolunuz	dolularınız
belirtme	dolunuzu	dolularınızı
yönelme	dolunuza	dolularınıza
bulunma	dolunuzda	dolularınızda
ayrılma	dolunuzdan	dolularınızdan
tamlayan	dolunuzun	dolularınızın
3. çoğul (onların)
yalın	dolusu	doluları
belirtme	dolusunu	dolularını
yönelme	dolusuna	dolularına
bulunma	dolusunda	dolularında
ayrılma	dolusundan	dolularından
tamlayan	dolusunun	dolularının

Ön ad

dolu

Dolu bir bardak. (1)

Tanklarla dolu bir salon. (2)

Dolu bir kayık. (3)

Dolu bir silah. (6)

1. İçi boş olmayan.
   • zıt anlamlısı: boş
   • eş anlamlıları: dolmuş, meşbu, pür, komple
   • Su ile dolu bir şişe.
2. Bir yerde sayıca çok.
   • Dağda keklik dolu.
3. (Ulaşım araçlarında ya da salon gibi yerlerde) Boş yeri olmayan.
   • eş anlamlısı: paket

   Haftaya pazartesiye kadar bütün uçaklar dolu. - A. İlhan

4. (zaman) Boş vakti olmayan.
   • eş anlamlısı: meşgul
   • Perşembeye kadar her gün doluyum.
5. (iş, uğraş, olay vb. durumlar için) Çok olan.
6. (ateşli silahlar) Mermisi koyulmuş olan.
   • Tabanca doludur, dikkat edin.
7. Tornacılıkta delik açılmamış gereç.
8. (mecaz) Bir duygunun güçlü etkisinde olan.
9. (eskimiş, kaplar, mecaz) İçi doldurulmuş bardak.

Atasözleri

• ak koyunu gören, içi dolu yağ sanır
• anamın öleceğini bilseydim kulağı dolu darıya satardım
• bahtsızın bağına yağmur, ya taş yağar ya dolu
• balık çok konuşurum ama ağzım su dolu demiş

Deyimler

gözleri dolu dolu olmak kemeri dolu olmak

Türetilmiş kavramlar

doludizgin, dolu serpme, bir dolu, deli dolu, hayat dolu, yaşam dolu, yüreği dolu

Çeviriler

yağış türü

• Almanca: Hagel (de) e
• Çince: 雹 (zh), 冰雹 (zh), 雹子 (zh)
• Felemenkçe: hagel (nl) e
• Fince: rae (fi), rakeet (fi), ryyppylasillinen (fi)
• Fransızca: grêlef (fr)
• Gagavuzca: dolu (gag)
• İngilizce: hailstone (en)
• İspanyolca: granizo (es) e
• İtalyanca: grandine (it) d
• Japonca: 雹 (ja), ひょう (ja)
• Macarca: jégeső (hu) d
• Rusça: град (ru) e (grad)

ön ad

• Almanca: geladen (de)
• Azerice: dolu (az)
• Eski Türkçe: tolu‎ (otk) (tolu)
• Fince: täysi (fi), täysinäinen (fi), täytetty (fi), ladattu (fi)
• Fransızca: plein (fr)
• İngilizce: full (en), filled (en), loaded (en)
• İsveççe: full (sv)
• Kazakça: бұршақ (kk) (bûrşaq)
• Kırım Tatarcası: tolu (crh)
• Kürtçe: mişt (ku), tije (ku)
• Sırp-Hırvatça: pun (sh)
• Türkmence: dooly (tk)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "dolu".
  TDK Özel Sözlük'te: dolu"

• Kubbealtı Lugatı'nda "DOLU :"
• Nişanyan Sözlük'te: dolu.

Azerice

Ön ad

dolu

1. dolu
2. komple