çocuk

Haftanın sözcüğü – 2008, 43. hafta

Türkçe

Köken

Osmanlı Türkçesi چوجوق‎ > Ana Oğuzca čocuk > Ana Türkçe *čōč

Söyleniş

• IPA^(anahtar): t͡ʃoˈd͡ʒuc

• Ses

  (dosya)

• Heceleme: ço‧cuk

Ad

çocuk (belirtme hâli çocuğu, çoğulu çocuklar)

İki erkek çocuğu ve bir kız çocuğu(1)

Annesi, çocuğunu arkasına almış.(2)

1. (primatlar) Bebeklik ile erginlik arasındaki gelişme döneminde bulunan oğlan veya kız.
   • eş anlamlıları: yavru, bala, uşak, velet
   • Yine küçüktüm, belki dokuz-on yaşında, cılız bir çocuk.

     — 2013, Ayşegül ÇELİK, Korku ve Arkadaşları, Can Sanat Yayınları, s. 103
2. (aile) Soy bakımından oğul veya kız.
   • eş anlamlıları: oğul, yavru, bala, döl, evlat, zürriyet
   • Anası olacak bir kadın çocuğu omuzundan yakalamış. - B. R. Eyuboğlu
3. (erkek) Genç erkek
   • . Eskiden çıtkırıldım çocuklara muhallebici denirdi, kızlara? Hanım iğnesi..

     — 1996, Nihat GENÇ, “Kalem Eğlenceleri”, Öküz, 15. sayı, s. 19
4. (mecaz) Büyükler arasında daha az yaşlı olan kişi.
   • Yüz yaşındaki annesi için 55 yaşındaki oğlu hâlâ bir çocuktu.
5. Büyüklere yakışmayacak, daha çok küçüklerin yapabileceği gibi davranan kimse
   • "Kazık kadar olmuş ama aklı hâlâ çocuk!" - Fatmanur Dereköylü
6. (mecaz) Belli bir işte yeteri kadar deneyimi ve yeteneği olmayan kimse.

   İdareyi Hasan'a nasıl bıraksın? O daha çocuk!

Çekimleme

çocuğun çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	çocuk	çocuklar
belirtme	çocuğu	çocukları
yönelme	çocuğa	çocuklara
bulunma	çocukta	çocuklarda
ayrılma	çocuktan	çocuklardan
tamlayan	çocuğun	çocukların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	çocuğum	çocuklarım
belirtme	çocuğumu	çocuklarımı
yönelme	çocuğuma	çocuklarıma
bulunma	çocuğumda	çocuklarımda
ayrılma	çocuğumdan	çocuklarımdan
tamlayan	çocuğumun	çocuklarımın
2. tekil (senin)
yalın	çocuğun	çocukların
belirtme	çocuğunu	çocuklarını
yönelme	çocuğuna	çocuklarına
bulunma	çocuğunda	çocuklarında
ayrılma	çocuğundan	çocuklarından
tamlayan	çocuğunun	çocuklarının
3. tekil (onun)
yalın	çocuğu	çocukları
belirtme	çocuğunu	çocuklarını
yönelme	çocuğuna	çocuklarına
bulunma	çocuğunda	çocuklarında
ayrılma	çocuğundan	çocuklarından
tamlayan	çocuğunun	çocuklarının
1. çoğul (bizim)
yalın	çocuğumuz	çocuklarımız
belirtme	çocuğumuzu	çocuklarımızı
yönelme	çocuğumuza	çocuklarımıza
bulunma	çocuğumuzda	çocuklarımızda
ayrılma	çocuğumuzdan	çocuklarımızdan
tamlayan	çocuğumuzun	çocuklarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	çocuğunuz	çocuklarınız
belirtme	çocuğunuzu	çocuklarınızı
yönelme	çocuğunuza	çocuklarınıza
bulunma	çocuğunuzda	çocuklarınızda
ayrılma	çocuğunuzdan	çocuklarınızdan
tamlayan	çocuğunuzun	çocuklarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	çocuğu	çocukları
belirtme	çocuğunu	çocuklarını
yönelme	çocuğuna	çocuklarına
bulunma	çocuğunda	çocuklarında
ayrılma	çocuğundan	çocuklarından
tamlayan	çocuğunun	çocuklarının

Atasözleri

• abdal düğünden, çocuk oyundan usanmaz
• aç aman bilmez, çocuk zaman bilmez
• adam olacak çocuk bokundan belli olur
• alçak at binmeye kolay, öksüz çocuk dövmeye kolay
• çocuktan al haberi ,
• çocuğa iş buyuran, ardınca kendi gider
• çocuğun yediği helal, giydiği haram
• çocuğun bulunduğu yerde dedikodu olmaz,
• çocuk düşe kalka büyür
• çocuk seversen beşikte, koca seversen döşekte
• öksüz çocuk göbeğini kendisi keser
• çocuk mu avutuyorsun,
• çocuk mu kandırıyorsun

Deyimler

çocuğu olmak, çocuk düşürmek, çocuğunu düşürmek, çocuk aldırmak, çocuk bakmak, çocuk dünyaya getirmek, çocuk gibi, çocuk gibi sevinmek, çocuk kalmak, çocukla çocuk, büyükle büyük olmak, çocuklar!, çocuk muamelesi görmek, çocuk olmak, çocuk peydahlamak, çocuk yapmak, çocuk yetiştirmek

Sözcük birliktelikleri

çocuk bahçesi, çocuk bakıcısı, çocuk başına, çocuk bezi, çocuk bilimi, çocuk dili, çocuk doktoru, çocuk edebiyatı, çocuk felci, çocuk işi, çocuk lafı, çocuk mahkemesi, çocuk oyuncağı, çocuk oyunu, çocuk ruhlu, çocuk yazını, çocuk yuvası, çoluk çocuk, dünkü çocuk, gayrimeşru çocuk, mavi çocuk, parmak çocuk, üvey çocuk, bayram çocuğu, köprüaltı çocuğu, kucak çocuğu, mektep çocuğu, muhallebi çocuğu, okul çocuğu, orospu çocuğu, sokak çocuğu, sünnet çocuğu, süt çocuğu, zamane çocuğu, çiçek çocukları

Çeviriler

çeviriler

• Afrikanca: kind (af)
• Almanca: Kind (de) n
• Arapça: طِفْل‎ (ar) e (ṭifl), طِفْلَة‎ (ar) d (ṭifle)
• Arnavutça: fëmijë (sq) e
• Asturyasça: neñu (ast)
• Aymaraca: yuqalla (ay), imilla (ay)
• Azerice: övlad (az), uşaq (az)
• Baskça: ume (eu), haur (eu), txiki (eu)
• Bengalce: িশশু (bn) (iśśu)
• Bretonca: bugel (br), krouadur (br)
• Bulgarca: дете (bg) (dete)
• Calo dili: chabó, chinorré
• Çağatayca: toğız‎ (chg)
• Çeçence: биэр (ce) (bier)
• Çekçe: dítě (cs)
• Çince: 男孩 (zh)
• Danca: barn (da)
• Endonezce: anak (id)
• Ermenice: եըեխա (hy) (eəexa)
• Esperanto dili: infano (eo)
• Estonca: laps (et)
• Farsça: کودک‎ (fa), بچه‎ (fa)
• Felemenkçe: kind (nl), jongetje (nl)
• Fince: lapsi (fi), poikanen (fi)
• Fransızca: enfant (fr), gosse (fr), môme (fr)
• Frizce: bern (fy)
• Gagavuzca: uşak (gag)
• Galce: plentyn (cy)
• Galiçyaca: meniño (gl)
• Guarani dili: mita’i (gn), mitä (gn), mitã chu’i (gn), cunumi (gn)
• Gucaratça: છોકરું (gu) (chokrũ), નાનો બચ્ચો (gu) (nāno bacco)
• Gürcüce: ბავშვი (ka) (bavšvi)
• Hawaii dili: kama (haw)
• Hausaca: ya'ya (ha)
• Hintçe: बच्चा (hi) (baccā), छोकरा (hi) (chokrā)
• İbranice: ילד‎ (he)
• İngilizce: child (en), youngling (en), kiddy (en)
• İrlandaca: leanbh (ga), páiste (ga)
• İskoçça: leanabh (gd)
• İspanyolca: niño (es), infante (es)
• İsveççe: barn (sv)
• İsviçre Almancası: Kind (als) n
• İtalyanca: bambino (it), bimbo (it), fanciullo (it)
• İzlandaca: barn (is)
• Japonca: 子供 (ja)
• Karaçay-Balkarca: honaşık (krc), sabiy (krc), tuvgan (krc)
• Katalanca: nen (ca)
• Kazakça: бала (kk) (bala)
• Keçuva dili: wawa (qu), erqe (qu)
• Kırgızca: bala (ky)
• Kirundi dili: umwana (rn), ikibondo (rn)
• Kırım Tatarcası: bala (crh), sabiy (crh)
• Korece: 아이 (ko) (ai)
• Korsikaca: zitellu (co), bambinu (co)
• Kürtçe: zarrok (ku), مندال‎ (ku)
• Ladince: möt (lld)
• Lao dili: ເດັກນ້ອຍ (lo) (dek nǭi)
• Latince: puer (la), infans (la)
• Lehçe: dziecko (pl)
• Letonca: bērns (lv)
• Lingala: mwana (ln)
• Litvanca: vaikas (lt)
• Livice: läpš (liv)
• Maasai dili: engerai (mas)
• Macarca: gyerek (hu), gyermek (hu), kisgyerek (hu)
• Makedonca: дете (mk) (dete)
• Malayca: kanak-kanak (ms), bayi (ms)
• Malgaşça: zaza (mg), zanaka (mg), anaka (mg), ankizy (mg)
• Maltaca: tifel (mt)
• Manksça: ponnair (gv)
• Maorice: pootiki (mi)
• Marathi dili: मुलगा (mr) (mulgā), बालक (mr) (bālak), पिलू (mr) (pilū)
• Moğolca: хүүхэд (mn) (hüühed), жаал (mn) (jaal)
• Mokşa dili: шаба (mdf) ( šaba )
• Norveççe: barn (no)
• Oksitanca: mainat (oc)
• Özbekçe: bola (uz), farzand (uz), goʻdak (uz), oʻspirin (uz)
• Pencapça: ਕਾਕਾ (pa) (kākā), ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ (pa) (choṭā baccā)
• Portekizce: criança (pt), menino (pt)
• Rapanui dili: poki (rap)
• Rumence: copil (ro)
• Rusça: ребёнок (ru) (rebyónok)
• Ruanda dili: umwana (rw)
• Samoaca: tamaitiiti (sm)
• Sırp-Hırvatça: dijete (sh), дете (sh)
• Sicilyaca: picciriddu (scn), carusu (scn), picciutteddu (scn)
• Sanskritçe: नन्दन (sa) (nandana)
• Savahili dili: mtoto (sw)
• Slovakça: chlapec (sk)
• Slovence: deèek (sl), otrok (sl)
• Somalice: cunug (so), ilmo (so), gaban (so)
• Şona dili: mwana (sn)
• Tacikçe: фарзанд (tg) (farzand)
• Tamilce: குழந்தை (ta) (kuḻantai)
• Tatarca: bala (tt)
• Tayca: เด็ก (th) (dèk)
• Telugu dili: పిల్లకాయ (te) (pillakāya), బిడ్డ (te) (biḍḍa)
• Türkmence: çaga (tk), чага (tk), презент (tk)
• Ukraynaca: дитина (uk) (dıtına)
• Urduca: بچه‎ (ur)
• Venedikçe: putèo (vec), putelo (vec)
• Volapük dili: cil (vo)
• Wolof dili: xaalé (wo)
• Xhosa dili: umntwana (xh)
• Yahudi Almancası: kind‎ (yi) (kind)
• Yunanca: αγορακι (el) (agoraki)
• Zuluca: umntwana (zu)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "çocuk".
  TDK Özel Sözlük'te: çocuk"