ağa

Vikisözlük sitesinden
Şuraya atla: kullan, ara

Türkçe[düzenle]

[düzenle]

Durum Tekil Çoğul
Yalın ağa ağalar
Belirtme (-i) ağayı ağaları
Yönelme (-e) ağaya ağalara
Bulunma (-de) ağada ağalarda
Çıkma (-den) ağadan ağalardan
Tamlayan ağanın ağaların

ağa -sı

Anlamlar

[1] geniş toprakları olan, sözü geçen, varlıklı kimse
Sonra köy ağası hazretleri bizim de kıçımıza atacak tekmeyi. - N. Hikmet
[2] halk arasında sayılan ve sözü geçen erkeklere verilen unvan.
[3] yaşca büyük kardeş ağabey
Köye varınca ağamdan parasını muhakkak alır, sana veririm. - E. İ. Benice
[4] okuryazar olmayan yaşlı kimselerin adlarıyla birlikte kullanılan san
[5] (halk ağzı) Koca.
[6] (tarih) Osmanlı Devleti'nde bazı kuruluşların başında bulunanlara verilen resmî san
Yeniçeri ağası. Çarşı ağası.
[7] yakın arkadaşlar arasında kullanılan hitap şekli

Atasözleri

Ağa borç eder, uşak harç
Ağanın alnı terlemezse ırgatın burnu kanamaz
Eli boşa ağa uyur derler; eli doluya ağa buyur derler
Kardeşim ağa, avradı hatın, almaz beni kulluğa satın
Köleden ağa olan minareyi sesiyle yıkar
Sen ağa ben ağa, bu ineği kim sağa

Deyimler

Cafer ağanın abdest suyu
sarı çizmeli Mehmet ağa
ağanın eli tutulmaz
ağanın gözü ata tımardır
ağanın gözü öküzü semiz eder
ağanın gözü, yiğidin sözü
ağanın malı çıkar, uşağın canı

Sözcük birliktelikleri

ağababa, ağabey, ağa kapısı, ağa yamağı, ak ağa, hacıağa, hıyarağa, iç ağa, silahtar ağa, acemi ağası, alkış ağası, çarşı ağası, eyyam ağası, hadım ağası, harem ağası, hıyarağası, kahve ağası, kantar ağası, kapı ağası, kızlar ağası, kolağası, köy ağası, tatar ağası, yalı ağası, yeniçeri ağası

Kaynakça

  • Türk Dil Kurumu: "ağa"

Türk lehçeleri

Çeviriler

Ön ad[düzenle]

Anlamlar

[1] (mecaz) cömert, eli açık

Kaynakça

  • Türk Dil Kurumu: "ağa"

Köken

Sözcük, Sümerce'den gelmektedir. Sümerce "á - áĝ"(âğ) emir vermek, hükümlük yapmakdır, ve "á-áĝ-ĝá"(âğa) haber vermek, talimat veya emir vermekdir.

Azerice[düzenle]

[düzenle]

Anlamlar

[1] patron

Çağatayca[düzenle]

[düzenle]

Anlamlar

[1] büyük, serkyar, büyük karındaş
[2] bir mahal-i mahsus, bir cemâ seramedi, elkab.

Kırım Tatarca[düzenle]

[düzenle]

Anlamlar

[1] yaşça daha büyük olan erkek kardeş

Kaynakça

  • KÚNOS, Dr. Ignaz (1902). Şeyh Süleyman Efendi, Çağatayca-Osmanlıca Sözlük. Budapeşte: Section Orientale de la Société Ethnographique Hongroise.