çökmek

Türkçe

Söyleniş

IPA^(anahtar): [tʃœc.ˈmec]
Heceleme: çök‧mek

Eylem

çökmek (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi çöker)

Bulunduğu düzeyden aşağı inmek; çukurlaşmak, batmak, obrumak.
- "Altımız oynadı, toprak çöktü üstüme. Bağırıyordum. Toprak sıkıştırıyordu." - Yaşar Kemal
Üzerinde bulunduğu yere yıkılmak.
- "Bir, bilemedin bir buçuk kulaçlık bir tavan çöktü bana kalırsa…" - Mustafa Necati Sepetçioğlu
çömelmek
- Dekoru anlatmadım ki "tepsinin çevresine çökmüş kahvaltı edişimizi" görebilesiniz.
  — Pınar KÜR, 2004, Küçük Oyuncu, s. 12, Everest Yayınları
Oturmak, birdenbire oturmak.
- "Soluk soluğa yere çöktü." - Falih Rıfkı Atay
Birinin, bir şeyin üzerine çullanmak.
deve, sığır vb. hayvanların olduğu yere oturması.
- Boz renkli bir kaya, tıpkı çökmüş bir hecin sırtını andırıyordu. - Y. K. Karaosmanoğlu
şakak, avurt vb. içeri doğru girmesi, çukurlaşması.
- Kadının yanakları daha fazla çöktü. - H. E. Adıvar
basmak, yayılmak
- Geceleri bazen öyle bir sessizlik çöküyor ki muharebenin bu yerlerde olduğuna insanın inanamayacağı geliyor. - N. F. Kısakürek
sis, duman vb. şeylerin inerek kaplaması.
- İstanbul'un nemli iklimi şubat soğuğuyla birleşip erkenden çökmüştü şehrin üstüne.
  — Meliha YILDIRIM, 2024, Remil, s. 87, Alakarga Sanat Yayınları
(mecaz) sarsılıp dinçliğini yitirmek.
- Hastalık esasen üçüncü devrede olduğu için oraya giden Ali bir-iki ay içinde büsbütün çökmüş, kendisinden artık ümit kesilmişti.
  — Osman Cemal KAYGILI, 2007, İstanbul'da Semai Kahveleri ve Meydan Şairleri, s. 45, Merkez Kitapçılık
Sıvı maddelerde tortunun dibe oturması.
(mecaz) son bulmak, yıkılıp dağılmak, göçmek.
- Bir gün vatan çöktü ve millî mabetler istila edildi. - A. Gündüz
(mecaz) yoğun bir biçimde duymak
- Buna rağmen akşam olup da ortalık kararınca içime sebepsiz bir hüzün çöktü.
  — Sabahattin Ali, 1943, Kürk Mantolu Madonna, s. 69, Remzi Kitabevi
kaynar suya atılmış kuru çayın bir süre sonra çaydanlığın dibine inmesi sonucunda çayın içilebilir hâle gelmesi
- Muazzez, çayın çabuk çökmesi için bileğini zarifçe bükerek demliği çay kaşığıyla karıştırıyor, içten içe, mutfağa girdiğini bildiği Haydar'ın tepkisini bekliyordu.
  — Emrah POLAT, 2015, Köpek Adamlar, s. 49

Çekimleme

çökmek eyleminin çekimi

olumlu çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	çöktüm	çöktün	çöktü	çöktük	çöktünüz	çöktüler
		hikâye	çöktüydüm	çöktüydün	çöktüydü	çöktüydük	çöktüydünüz	çöktüydüler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	çöktüysem	çöktüysen	çöktüyse	çöktüysek	çöktüyseniz	çöktüyseler çöktülerse
	belirsiz geçmiş	basit	çökmüşüm	çökmüşsün	çökmüş	çökmüşüz	çökmüşsünüz	çökmüşler
		hikâye	çökmüştüm	çökmüştün	çökmüştü	çökmüştük	çökmüştünüz	çökmüştüler
		rivayet	çökmüşmüşüm	çökmüşmüşsün	çökmüşmüş	çökmüşmüşüz	çökmüşmüşsünüz	çökmüşmüşler
		şart	çökmüşsem	çökmüşsen	çökmüşse	çökmüşsek	çökmüşseniz	çökmüşseler çökmüşlerse
	geniş	basit	çökerim	çökersin	çöker	çökeriz	çökersiniz	çökerler
		hikâye	çökerdim	çökerdin	çökerdi	çökerdik	çökerdiniz	çökerdiler
		rivayet	çökermişim	çökermişsin	çökermiş	çökermişiz	çökermişsiniz	çökermişler
		şart	çökersem	çökersen	çökerse	çökersek	çökerseniz	çökerseler çökerlerse
	şimdiki	basit	çöküyorum	çöküyorsun	çöküyor	çöküyoruz	çöküyorsunuz	çöküyorlar
		hikâye	çöküyordum	çöküyordun	çöküyordu	çöküyorduk	çöküyordunuz	çöküyordular
		rivayet	çöküyormuşum	çöküyormuşsun	çöküyormuş	çöküyormuşuz	çöküyormuşsunuz	çöküyormuşlar
		şart	çöküyorsam	çöküyorsan	çöküyorsa	çöküyorsak	çöküyorsanız	çöküyorsalar çöküyorlarsa
	gelecek	basit	çökeceğim	çökeceksin	çökecek	çökeceğiz	çökeceksiniz	çökecekler
		hikâye	çökecektim	çökecektin	çökecekti	çökecektik	çökecektiniz	çökecektiler
		rivayet	çökecekmişim	çökecekmişsin	çökecekmiş	çökecekmişiz	çökecekmişsiniz	çökecekmişler
		şart	çökeceksem	çökeceksen	çökecekse	çökeceksek	çökecekseniz	çökecekseler çökeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	çökeyim	çökesin	çöke	çökelim	çökesiniz	çökeler
		hikâye	çökeydim	çökeydin	çökeydi	çökeydik	çökeydiniz	çökeydiler
		rivayet	çökeymişim	çökeymişsin	çökeymiş	çökeymişiz	çökeymişsiniz	çökeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	çöksem	çöksen	çökse	çöksek	çökseniz	çökseler
		hikâye	çökseydim	çökseydin	çökseydi	çökseydik	çökseydiniz	çökseydiler
		rivayet	çökseymişim	çökseymişsin	çökseymiş	çökseymişiz	çökseymişsiniz	çökseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	çökmeliyim	çökmelisin	çökmeli	çökmeliyiz	çökmelisiniz	çökmeliler
		hikâye	çökmeliydim	çökmeliydin	çökmeliydi	çökmeliydik	çökmeliydiniz	çökmeliydiler
		rivayet	çökmeliymişim	çökmeliymişsin	çökmeliymiş	çökmeliymişiz	çökmeliymişsiniz	çökmeliymişler
		şart	çökmeliysem	çökmeliysen	çökmeliyse	çökmeliysek	çökmeliyseniz	çökmeliyseler çökmelilerse
	emir	basit	—	çök	çöksün	—	çökün çökünüz	çöksünler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—
olumsuz çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	çökmedim	çökmedin	çökmedi	çökmedik	çökmediniz	çökmediler
		hikâye	çökmediydim	çökmediydin	çökmediydi	çökmediydik	çökmediydiniz	çökmediydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	çökmediysem	çökmediysen	çökmediyse	çökmediysek	çökmediyseniz	çökmediyseler çökmedilerse
	belirsiz geçmiş	basit	çökmemişim	çökmemişsin	çökmemiş	çökmemişiz	çökmemişsiniz	çökmemişler
		hikâye	çökmemiştim	çökmemiştin	çökmemişti	çökmemiştik	çökmemiştiniz	çökmemiştiler
		rivayet	çökmemişmişim	çökmemişmişsin	çökmemişmiş	çökmemişmişiz	çökmemişmişsiniz	çökmemişmişler
		şart	çökmemişsem	çökmemişsen	çökmemişse	çökmemişsek	çökmemişseniz	çökmemişseler çökmemişlerse
	geniş	basit	çökmem	çökmezsin	çökmez	çökmeyiz	çökmezsiniz	çökmezler
		hikâye	çökmezdim	çökmezdin	çökmezdi	çökmezdik	çökmezdiniz	çökmezdiler
		rivayet	çökmezmişim	çökmezmişsin	çökmezmiş	çökmezmişiz	çökmezmişsiniz	çökmezmişler
		şart	çökmezsem	çökmezsen	çökmezse	çökmezsek	çökmezseniz	çökmezseler çökmezlerse
	şimdiki	basit	çökmüyorum	çökmüyorsun	çökmüyor	çökmüyoruz	çökmüyorsunuz	çökmüyorlar
		hikâye	çökmüyordum	çökmüyordun	çökmüyordu	çökmüyorduk	çökmüyordunuz	çökmüyordular
		rivayet	çökmüyormuşum	çökmüyormuşsun	çökmüyormuş	çökmüyormuşuz	çökmüyormuşsunuz	çökmüyormuşlar
		şart	çökmüyorsam	çökmüyorsan	çökmüyorsa	çökmüyorsak	çökmüyorsanız	çökmüyorsalar çökmüyorlarsa
	gelecek	basit	çökmeyeceğim	çökmeyeceksin	çökmeyecek	çökmeyeceğiz	çökmeyeceksiniz	çökmeyecekler
		hikâye	çökmeyecektim	çökmeyecektin	çökmeyecekti	çökmeyecektik	çökmeyecektiniz	çökmeyecektiler
		rivayet	çökmeyecekmişim	çökmeyecekmişsin	çökmeyecekmiş	çökmeyecekmişiz	çökmeyecekmişsiniz	çökmeyecekmişler
		şart	çökmeyeceksem	çökmeyeceksen	çökmeyecekse	çökmeyeceksek	çökmeyecekseniz	çökmeyecekseler çökmeyeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	çökmeyeyim	çökmeyesin	çökmeye	çökmeyelim	çökmeyesiniz	çökmeyeler
		hikâye	çökmeyeydim	çökmeyeydin	çökmeyeydi	çökmeyeydik	çökmeyeydiniz	çökmeyeydiler
		rivayet	çökmeyeymişim	çökmeyeymişsin	çökmeyeymiş	çökmeyeymişiz	çökmeyeymişsiniz	çökmeyeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	çökmesem	çökmesen	çökmese	çökmesek	çökmeseniz	çökmeseler
		hikâye	çökmeseydim	çökmeseydin	çökmeseydi	çökmeseydik	çökmeseydiniz	çökmeseydiler
		rivayet	çökmeseymişim	çökmeseymişsin	çökmeseymiş	çökmeseymişiz	çökmeseymişsiniz	çökmeseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	çökmemeliyim	çökmemelisin	çökmemeli	çökmemeliyiz	çökmemelisiniz	çökmemeliler
		hikâye	çökmemeliydim	çökmemeliydin	çökmemeliydi	çökmemeliydik	çökmemeliydiniz	çökmemeliydiler
		rivayet	çökmemeliymişim	çökmemeliymişsin	çökmemeliymiş	çökmemeliymişiz	çökmemeliymişsiniz	çökmemeliymişler
		şart	çökmemeliysem	çökmemeliysen	çökmemeliyse	çökmemeliysek	çökmemeliyseniz	çökmemeliyseler çökmemelilerse
	emir	basit	—	çökme	çökmesin	—	çökmeyin çökmeyiniz	çökmesinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—

Deyimler

diz çökmek, tavan başına çökmek

Çeviriler

çeviriler

Almanca: zusammenfallen (de), zusammenbrechen (de)
Azerice: çökmək (az)
İngilizce: kneel (en), collapse (en), break down (en)
Kürtçe: nikisîn (ku)
Tatarca: çügü (tt)
Türkmence: çökmek (tk)

Kaynakça

Türk Dil Kurumuna göre "çökmek" maddesi

Eski Türkçe

Bu sözcüğün, biçim ve içerik olarak Vikisözlük standartlarına ulaşması için elden geçirilmesi gerekmektedir.

Madde düzenleme ve Vikisözlük standartları ile ilgili bilgi
Bu sözcükte ayrıca şu sorunlar da bulunmaktadır:

Bu söz(cük), ait olduğu dilin kullandığı Eski Türkçe alfabesinde yazılmamıştır.

Düzenleme yapıldıktan sonra bu not silinmelidir.

Eylem

diz çökmek
dibe çökmek

Türkmence

Eylem

çökmek

çökmek

Kaynakça

Atacanov, Ata (1922). Türkmendolu Yir Sözlüğü.