koyun

Ayrıca bakınız: köyün

Türkçe

Haftanın sözcüğü – 2008, 4. hafta

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /ko.ˈjun/
• Heceleme: ko‧yun

Köken 1

koy + -un

Ad

koyun

1. koy sözcüğünün çekimi:
   1. tamlayan tekil
   2. ikinci tekil şahıs iyelik tekil

Köken 2

koyu + -n

Ad

koyun

1. koyu sözcüğünün ikinci tekil şahıs iyelik tekil çekimi

Köken 3

Osmanlı Türkçesi قویون‎ (koyun) sözcüğünden, o da Eski Türkçe 𐰸𐰆𐰪‎ (q̊¹uń) sözcüğünden devralındı.

Koyunlar

Ad

koyun (belirtme hâli koyunu, çoğulu koyunlar)

1. (boynuzlugiller, evcil hayvanlar) geviş getirenlerden, eti, sütü, yapağısı ve derisi için yetiştirilen evcil hayvan
2. (mecaz) verilen buyruklara uyan, kendi kişiliğini gösteremeyen kişi

Çekimleme

koyunun çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	koyun	koyunlar
belirtme	koyunu	koyunları
yönelme	koyuna	koyunlara
bulunma	koyunda	koyunlarda
ayrılma	koyundan	koyunlardan
tamlayan	koyunun	koyunların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	koyunum	koyunlarım
belirtme	koyunumu	koyunlarımı
yönelme	koyunuma	koyunlarıma
bulunma	koyunumda	koyunlarımda
ayrılma	koyunumdan	koyunlarımdan
tamlayan	koyunumun	koyunlarımın
2. tekil (senin)
yalın	koyunun	koyunların
belirtme	koyununu	koyunlarını
yönelme	koyununa	koyunlarına
bulunma	koyununda	koyunlarında
ayrılma	koyunundan	koyunlarından
tamlayan	koyununun	koyunlarının
3. tekil (onun)
yalın	koyunu	koyunları
belirtme	koyununu	koyunlarını
yönelme	koyununa	koyunlarına
bulunma	koyununda	koyunlarında
ayrılma	koyunundan	koyunlarından
tamlayan	koyununun	koyunlarının
1. çoğul (bizim)
yalın	koyunumuz	koyunlarımız
belirtme	koyunumuzu	koyunlarımızı
yönelme	koyunumuza	koyunlarımıza
bulunma	koyunumuzda	koyunlarımızda
ayrılma	koyunumuzdan	koyunlarımızdan
tamlayan	koyunumuzun	koyunlarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	koyununuz	koyunlarınız
belirtme	koyununuzu	koyunlarınızı
yönelme	koyununuza	koyunlarınıza
bulunma	koyununuzda	koyunlarınızda
ayrılma	koyununuzdan	koyunlarınızdan
tamlayan	koyununuzun	koyunlarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	koyunu	koyunları
belirtme	koyununu	koyunlarını
yönelme	koyununa	koyunlarına
bulunma	koyununda	koyunlarında
ayrılma	koyunundan	koyunlarından
tamlayan	koyununun	koyunlarının

Bilimsel adı

• (boynuzlugiller, evcil hayvanlar): Ovis aries

Üst kavramlar

• boynuzlugiller, evcil hayvan

Alt kavramlar

evcil hayvan

• Anadolu yaban koyunu
• Asya koyunu
• bozkır koyunu
• kıvırcık koyun
• merinos koyunu
• yaban koyunu

Atasözleri

evcil hayvan

• Ak koyun ak bacağından, kara koyun kara bacağından asılır
• Ak koyun kara koyun geçit başında belli olur
• Buğday ile koyun, geri yanı oyun
• Erkek koyun kasap dükkanına yakışır
• Her koyun kendi bacağından asılır
• Koyun can derdinde, kasap et derdinde
• Kurtla koyun, kılıçla oyun olmaz
• Koyunun olmadığı yerde keçiye Abdurrahman Çelebi derler
• Yabancı koyun kenarda yatar
• Ziyan olan koyunun kuyruğu yağlı olur

Deyimler

evcil hayvan

• her koyun kendi bacağından asılır,
• koyun kaval dinler gibi dinlemek,
• koynunda yılan beslemek,
• koyunun kaval dinlediği gibi dinlemek

Kelime birliktelikleri

evcil hayvan

• koyun bakışlı
• koyun baklası
• koyun dede
• koyun eti
• koyun etkisi
• koyun gibi
• koyun koyuna
• koyun mantarı
• koyun otu
• koynuna almak
• koynuna girmek

Türetilmiş kavramlar

• koyuncu
• koyuncuk
• koyungöbeği
• koyungözü
• koyunken
• koyunla
• koyunlu
• koyunsa
• koyunyünü

Çeviriler

evcil hayvan

• Afrikaanca: skaap (af)
• Almanca: Schaf (de) n

  İsviçre Almancası: Schaf (de) n

• Aragonca: borrega (an), güella (an), ñisca (an), obella (an)
• Arapça: غَنَم‎ (ar) e (ġanem)
• Arnavutça: dele (sq)
• Asturyasça: oveya (ast)
• Aymaraca: uwija (ay)
• Azerice: qoyun (az)
• Baskça: ardi (eu)
• Bengalce: েমষ (bn) (emôṣ)
• Beyaz Rusça: аве́чка (be) (avjéčka)
• Bretonca: dañvad (br), penn-dañvad (br), dañvadez (br)
• Bulgarca: овца (bg) (ovtsa)
• Calo dili: braquí, jeubí, jeulí
• Çeçence: zhii (ce)
• Çekçe: ovce (cs)
• Çince: 羊 (zh)
• Danca: får (da)
• Endonezce: biri-biri (id), domba (id)
• Ermenice: ոչխար (hy) (oçʿxar)
• Ersya dili: реве (myv) ( ŕeve )
• Esperanto: ŝafo (eo)
• Estonca: lammas (et)
• Evenkice: беру (beru), овец (owec)
• Faroece: seyður (fo)
• Farsça: گوسفند‎ (fa)
• Felemenkçe: schaap (nl)
• Fince: lammas (fi)
• Fransızca: mouton (fr)
• Friuli dili: piore (fur)
• Frizce: skiep (fy)
• Gagavuzca: koyun (gag)
• Galce: dafad (cy)
• Galiçyaca: ovella (gl), pelandrón (gl), perica (gl)
• Guarani dili: ovechá (gn)
• Gucaratça: ઘેંટું (gu) (gheṇṭũ), મેંઢું (gu) (meṇḍhũ)
• Hausaca: tunkiya (ha)
• Hintçe: भेड़ (hi) (bheṛ)
• İbranice: כבס‎ (he), קוזי‎ (he)
• İngilizce: sheep (en)
• İrlandaca: caora (ga)
• İspanyolca: oveja (es)

  Yahudi İspanyolcası: kuzi (lad)

• İsveççe: får (sv) n, tacka (sv) g
• İtalyanca: pecora (it)
• İzlandaca: kind (is), sauðkind (is), sauðsauður (is)
• Japonca: 羊 (ja)
• Karaçay-Balkarca: koy (krc)
• Katalanca: ovella (ca)
• Kazakça: қой (kk) (qoy), қошқар (kk) (qoşqar)
• Keçuva dili: uyja (qu)
• Kırgızca: кой (ky) (koy)
• Korece: 양 (ko) (yang)
• Kürtçe: mêşin (ku), mih (ku), mî (ku)
• Ladince: biscia (lld)
• Latince: ovis (la), pecus (la)
• Lazca​: oba (lzz)
• Lehçe: owca (pl)
• Letonca: aita (lv)
• Ligurya dili: bè (lij), pégua (lij)
• Lingala: meme (ln), mpata (ln)
• Litvanca: avis (lt)
• Maasai dili: enger (mas)
• Macarca: juh (hu), birka (hu)
• Makedonca: овца (mk) (ovca)
• Malayca: bebiri (ms)
• Malgaşça: ondry (mg)
• Manksça: keyrrey (gv)
• Maorice: hipi (mi)
• Marathi dili: मेंढी (mr) (meṇḍhī)
• Mari dili: шорык (mhr) (šorək)
• Moğolca: хонь (mn) (honʹ)
• Norveççe: får (sv) n, sau (no) e
• Oksitanca: fea (oc), feda (oc)
• Özbekçe: qoʻy (uz)
• Pali dili: mesa (pi)
• Pencapça: ਭੇਡ (pa) (bheḍ)
• Portekizce: ovelha (pt)
• Romanşça: nursa (rm)
• Rumence: oaie (ro)
• Rusça: овца (ru) (ovtsa)
• Samoaca: māmoe (sm)
• Sanskritçe: मेषः (sa) (meṣaḥ)
• Sarduca: barbeghe (sc)
• Sırp-Hırvatça:

  Kiril: овца (sh)

  Latin: ovca (sh)

• Slovence: óvca (sl)
• Somalice: ido (so)
• Svahili dili: kondoo (sw)
• Şona dili: hwayi (sn)
• Tatarca: sarıq (tt)

  Kırım Tatarcası: koy (crh), qoy (crh)

• Tayca: แกะ (th) (gɛ̀)
• Türkçe:

  Eski Türkçe: 𐰸𐰆𐰪‎ (otk) (q̊¹uń), kon‎ (otk) (kon), koyn‎ (otk) (koyn), ögür‎ (otk) (ögür)

  Osmanlı Türkçesi: قویون‎ (ota)

• Türkmence: goýun (tk), гойун (tk)
• Ukraynaca: вівця (uk) (vivtsya), ягниця (uk) (yağnıtsya), овечка (uk) (oveçka)
• Uygurca: k̡oy (ug)
• Venedikçe: feda (vec), piègora (vec)
• Vepsice: lambaz (vep)
• Yunanca

  Modern Yunanca: πρόβατο (el) (próvato)

Ek okumalar

• Vikipedi'de koyun

Köken 4

Eski Türkçe 𐰸𐰆𐰪‎ (q̊¹uń) sözcüğünden devralındı

Ad

koyun (belirtme hâli koynu, çoğulu koyunlar)

1. kollar arası

   eş anlamlıları: göğüs, kucak, sine

   •  Ninem bizde bulunduğu zamanlar onun koynundan başka bir yerde yattığımı hiç bilmem. — Y. K. Karaosmanoğlu

2. (giyim) göğüsle giysi arası

    Kesesini koynunda taşır.

3. (mecaz) koruyucu, şefkatli çevre

    Hepimiz bu yurdun koynunda yetiştik.

Çekimleme

koynun çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	koyun	koyunlar
belirtme	koynu	koyunları
yönelme	koyna	koyunlara
bulunma	koyunda	koyunlarda
ayrılma	koyundan	koyunlardan
tamlayan	koynun	koyunların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	koynum	koyunlarım
belirtme	koynumu	koyunlarımı
yönelme	koynuma	koyunlarıma
bulunma	koynumda	koyunlarımda
ayrılma	koynumdan	koyunlarımdan
tamlayan	koynumun	koyunlarımın
2. tekil (senin)
yalın	koynun	koyunların
belirtme	koynunu	koyunlarını
yönelme	koynuna	koyunlarına
bulunma	koynunda	koyunlarında
ayrılma	koynundan	koyunlarından
tamlayan	koynunun	koyunlarının
3. tekil (onun)
yalın	koynu	koyunları
belirtme	koynunu	koyunlarını
yönelme	koynuna	koyunlarına
bulunma	koynunda	koyunlarında
ayrılma	koynundan	koyunlarından
tamlayan	koynunun	koyunlarının
1. çoğul (bizim)
yalın	koynumuz	koyunlarımız
belirtme	koynumuzu	koyunlarımızı
yönelme	koynumuza	koyunlarımıza
bulunma	koynumuzda	koyunlarımızda
ayrılma	koynumuzdan	koyunlarımızdan
tamlayan	koynumuzun	koyunlarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	koynunuz	koyunlarınız
belirtme	koynunuzu	koyunlarınızı
yönelme	koynunuza	koyunlarınıza
bulunma	koynunuzda	koyunlarınızda
ayrılma	koynunuzdan	koyunlarınızdan
tamlayan	koynunuzun	koyunlarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	koynu	koyunları
belirtme	koynunu	koyunlarını
yönelme	koynuna	koyunlarına
bulunma	koynunda	koyunlarında
ayrılma	koynundan	koyunlarından
tamlayan	koynunun	koyunlarının

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "koyun".
  TDK Özel Sözlük'te: koyun"

Köken 5

koy + -un

Eylem

koyun

1. koymak sözcüğünün dilek-emir kipi basit ikinci çoğul şahıs olumlu çekimi

   zıt anlamlısı: koymayın

Gagavuzca

Köken

Eski Türkçe 𐰸𐰆𐰪‎ (q̊¹uń) sözcüğünden

Söyleniş

• Heceleme: ko‧yun

Ad

koyun

1. (boynuzlugiller) koyun