öküz

Haftanın sözcüğü – 2008, 2. hafta

Türkçe

Söyleniş

• IPA^(anahtar): [ø̞ˈcyz̪]
• Heceleme: ö‧küz

Köken

Eski Türkçe öküz, ögüz

Ad

öküz (belirtme hâli öküzü, çoğulu öküzler)

Öküz

1. (boynuzlugiller) Çift sürmekte, kağnı çekmekte kullanılan, etinden yararlanılan, iğdiş edilmiş erkek sığır.
   • 1997:Vedat GÜNYOL, 1997 Öküzcü Dostlara, sayfa 9 , Öküz , 34. sayı,

     "Öküz, aslında, inek karnından çıkıp büyüyünce sağına-soluna bakmadan, çevresini yıkıp dökerek yaşamını sürdüren, görüldüğünde tabanları yağlayıp her fırsatta kaçınılası korkunç bir yaratıktır."

2. (argo) Söz ve davranışlarında incelikten yoksun olan kimse
3. (argo) Cıvalı zar.

Atasözleri

• arık öküze bıçak çalınmaz
• dere kenarından tarla, hocadan kız, gürcüden öküz alma
• ev içinde bakılan buzağı öküz olmaz
• inek gibi süt vermeyen, öküz gibi kutan sürer
• öküz öküzün boynuzunda çamur görmezse korkmaz
• öküz öldü, ortaklık bozuldu
• öküz tekini bulmadan çifte yürümez
• öküze boynuzu yük değil
• öküz öldü, ortaklık bozuldu
• öküze boynuzu yük olmaz
• serkeş öküz soluğu kasap dükkanında alır
• şamanın varsa marta koy, yoksa koca öküzün derisini ârta koy
• yalnız öküz, çifte koşulmaz

Deyimler

öküz altında buzağı aramak, öküz boyunduruğa bakar gibi bakmak, öküz gibi, öküz gibi bakmak, öküz öldü ortaklık bozuldu, öküz öldü, ortaklık bozuldu, öküze boyunduruğunu kuyruğundan vurmak, öküz altında buzağı aramak, öküz gibi bakmak, öküze boynuzu yük olmaz, öküze boynuzu ağır gelmez, öküz gibi, öküz öldü, ortaklık bozuldu, öküzün trene baktığı gibi bakmak

Türetilmiş kavramlar

öküz arabası, öküz balığı, öküzburnu, öküz damı, öküzdili, öküzgözü, öküz kafalı, öküz soğuğu, cennet öküzü, haymana öküzü, Tibet öküzü

Çeviriler

çeviriler

• Afrikanca: os (af) e
• Almanca: Ochse (de) e
• Arapça: ثور‎ (ar)
• Arnavutça: ka (sq)
• Aymaraca: waka (ay)
• Azerice: öküz (az)
• Bretonca: ejen (br)
• Çekçe: vůl (cs)
• Danca: okse (da)
• Esperanto: bovo (eo)
• Estonca: härg (et)
• Felemenkçe: os (nl) e
• Fince: härkä (fi)
• Fransızca: bœuf (fr) e, boeuf (fr) e
• Friuli dili: bo (fur)
• Gagavuzca: öküz (gag)
• Galce: ych (cy)
• Galiçyaca: boi (gl)
• Guarani dili: guéi (gn)
• Gucaratça: બળદ (gu) (baḷda)
• Hintçe: बैल (hi) (bail)
• İbranice: שור‎ (he) (shor)
• İngilizce: ox (en)
• İrlandaca: damh (ga)
• İspanyolca: buey (es) e
• İsveççe: oxe (sv)
• İtalyanca: bue (it) e
• İzlandaca: uxi (is)
• Karaçay Balkarca: ögüz (krc)
• Kırım Tatarca: ögüz (crh)
• Katalanca: bou (ca), boví (ca)
• Kumanca: ögüz
• Kürtçe: ga (ku)
• Latince: bos (la)
• Lehçe: wół (pl)
• Limburgca: ósj (li)
• Macarca: ökör (hu)
• Malgaşça: omby (mg)
• Manksça: dow (gv)
• Marathi dili: वैल (mr) (vail)
• Özbekçe: ho'kiz (uz)
• Pencapça: ਬੈਲ (pa) (bēl)
• Portekizce: boi (pt)
• Rapanui dili: 'uei (rap)
• Reto Romanca: bov (rm)
• Rusça: вол (ru) (vol)
• Sanskritçe: गो (sa) (go)
• Sicilyaca: boi (scn)
• Slovakça: vôl (sk)
• Tatarca: ügez (tt)
• Tayca: วัวตัวผู้ (th)
• Türkmence: öküz (tk)
• Udmurtça: вол (udm) (vol)
• Ukraynaca: вiл (uk) (vil)
• Venedikçe: bò (vec)
• Yahudi İspanyolcası: buey (lad)
• Yunanca: βόδι (el) (vódi)

Kaynakça

• Türk Dil Kurumuna göre "öküz" maddesi

Azerice

Ad

öküz

1. (boynuzlugiller) öküz

Çağatayca

Ad

1. nasihat
2. sal-i türkanin ikincisi

Eski Türkçe

Bu sözcüğün, biçim ve içerik olarak Vikisözlük standartlarına ulaşması için elden geçirilmesi gerekmektedir.

Madde düzenleme ve Vikisözlük standartları ile ilgili bilgi
Bu sözcükte ayrıca şu sorunlar da bulunmaktadır:

• Bu söz(cük), ait olduğu dilin kullandığı Eski Türkçe alfabesinde yazılmamıştır.

Düzenleme yapıldıktan sonra bu not silinmelidir.

Ad

1. (boynuzlugiller) öküz
2. (doğa bilimi, yer bilimleri) ırmak
3. dere

Örnekler

1. "Bir karı öküzüg bilin biçe kumursga yimiş. Kamşayu umatın turur tir. Ança bilingler, yabak ol." - Irk Bitig

Gagavuzca

Ad

öküz

1. (boynuzlugiller) öküz

Köken

1. Eski Türkçe öküz

Türkmence

Ad

öküz

1. (boynuzlugiller) öküz