öküz

Haftanın sözcüğü – 2008, 2. hafta

Türkçe

Köken

Eski Türkçe öküz, ögüz

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /øˈcyz/
• Heceleme: ö‧küz

Ad

öküz (belirtme hâli öküzü, çoğulu öküzler)

Öküz

1. (boynuzlugiller) Çift sürmekte, kağnı çekmekte kullanılan, etinden yararlanılan, iğdiş edilmiş erkek sığır.
   • Öküz, aslında, inek karnından çıkıp büyüyünce sağına-soluna bakmadan, çevresini yıkıp dökerek yaşamını sürdüren, görüldüğünde tabanları yağlayıp her fırsatta kaçınılası korkunç bir yaratıktır.

     — 1997, Vedat GÜNYOL, “Öküzcü Dostlara”, Öküz, 34. sayı, s. 9
2. (argo) Söz ve davranışlarında incelikten yoksun olan kimse
3. (argo) Cıvalı zar.

Çekimleme

öküzün çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	öküz	öküzler
belirtme	öküzü	öküzleri
yönelme	öküze	öküzlere
bulunma	öküzde	öküzlerde
ayrılma	öküzden	öküzlerden
tamlayan	öküzün	öküzlerin

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	öküzüm	öküzlerim
belirtme	öküzümü	öküzlerimi
yönelme	öküzüme	öküzlerime
bulunma	öküzümde	öküzlerimde
ayrılma	öküzümden	öküzlerimden
tamlayan	öküzümün	öküzlerimin
2. tekil (senin)
yalın	öküzün	öküzlerin
belirtme	öküzünü	öküzlerini
yönelme	öküzüne	öküzlerine
bulunma	öküzünde	öküzlerinde
ayrılma	öküzünden	öküzlerinden
tamlayan	öküzünün	öküzlerinin
3. tekil (onun)
yalın	öküzü	öküzleri
belirtme	öküzünü	öküzlerini
yönelme	öküzüne	öküzlerine
bulunma	öküzünde	öküzlerinde
ayrılma	öküzünden	öküzlerinden
tamlayan	öküzünün	öküzlerinin
1. çoğul (bizim)
yalın	öküzümüz	öküzlerimiz
belirtme	öküzümüzü	öküzlerimizi
yönelme	öküzümüze	öküzlerimize
bulunma	öküzümüzde	öküzlerimizde
ayrılma	öküzümüzden	öküzlerimizden
tamlayan	öküzümüzün	öküzlerimizin
2. çoğul (sizin)
yalın	öküzünüz	öküzleriniz
belirtme	öküzünüzü	öküzlerinizi
yönelme	öküzünüze	öküzlerinize
bulunma	öküzünüzde	öküzlerinizde
ayrılma	öküzünüzden	öküzlerinizden
tamlayan	öküzünüzün	öküzlerinizin
3. çoğul (onların)
yalın	öküzü	öküzleri
belirtme	öküzünü	öküzlerini
yönelme	öküzüne	öküzlerine
bulunma	öküzünde	öküzlerinde
ayrılma	öküzünden	öküzlerinden
tamlayan	öküzünün	öküzlerinin

Atasözleri

• arık öküze bıçak çalınmaz
• dere kenarından tarla, hocadan kız, gürcüden öküz alma
• ev içinde bakılan buzağı öküz olmaz
• inek gibi süt vermeyen, öküz gibi kutan sürer
• öküz öküzün boynuzunda çamur görmezse korkmaz
• öküz öldü, ortaklık bozuldu
• öküz tekini bulmadan çifte yürümez
• öküze boynuzu yük değil
• öküz öldü, ortaklık bozuldu
• öküze boynuzu yük olmaz
• serkeş öküz soluğu kasap dükkanında alır
• şamanın varsa marta koy, yoksa koca öküzün derisini ârta koy
• yalnız öküz, çifte koşulmaz

Deyimler

öküz altında buzağı aramak, öküz boyunduruğa bakar gibi bakmak, öküz gibi, öküz gibi bakmak, öküz öldü ortaklık bozuldu, öküz öldü, ortaklık bozuldu, öküze boyunduruğunu kuyruğundan vurmak, öküz altında buzağı aramak, öküz gibi bakmak, öküze boynuzu yük olmaz, öküze boynuzu ağır gelmez, öküz gibi, öküz öldü, ortaklık bozuldu, öküzün trene baktığı gibi bakmak

Türetilmiş kavramlar

öküz arabası, öküz balığı, öküzburnu, öküz damı, öküzdili, öküzgözü, öküz kafalı, öküz soğuğu, cennet öküzü, haymana öküzü, Tibet öküzü

Çeviriler

çeviriler

• Afrikanca: os (af) e
• Almanca: Ochse (de) e
• Arapça: ثور‎ (ar)
• Arnavutça: ka (sq)
• Aymaraca: waka (ay)
• Azerice: öküz (az)
• Bretonca: ejen (br)
• Çekçe: vůl (cs)
• Danca: okse (da)
• Esperanto: bovo (eo)
• Estonca: härg (et)
• Felemenkçe: os (nl) e
• Fince: härkä (fi)
• Fransızca: bœuf (fr) e, boeuf (fr) e
• Friuli dili: bo (fur)
• Gagavuzca: öküz (gag)
• Galce: ych (cy)
• Galiçyaca: boi (gl)
• Guarani dili: guéi (gn)
• Gucaratça: બળદ (gu) (baḷda)
• Hintçe: बैल (hi) (bail)
• İbranice: שור‎ (he) (shor)
• İngilizce: ox (en)
• İrlandaca: damh (ga)
• İspanyolca: buey (es) e
• İsveççe: oxe (sv)
• İtalyanca: bue (it) e
• İzlandaca: uxi (is)
• Karaçay Balkarca: ögüz (krc)
• Kırım Tatarcası: ögüz (crh)
• Katalanca: bou (ca), boví (ca)
• Kumanca: ögüz
• Kürtçe: ga (ku)
• Latince: bos (la)
• Lehçe: wół (pl)
• Limburgca: ósj (li)
• Macarca: ökör (hu)
• Malgaşça: omby (mg)
• Manksça: dow (gv)
• Marathi dili: वैल (mr) (vail)
• Özbekçe: ho'kiz (uz)
• Pencapça: ਬੈਲ (pa) (bēl)
• Portekizce: boi (pt)
• Rapanui dili: 'uei (rap)
• Reto Romanca: bov (rm)
• Rusça: вол (ru) (vol)
• Sanskritçe: गो (sa) (go)
• Sicilyaca: boi (scn)
• Slovakça: vôl (sk)
• Tatarca: ügez (tt)
• Tayca: วัวตัวผู้ (th)
• Türkmence: öküz (tk)
• Udmurtça: вол (udm) (vol)
• Ukraynaca: вiл (uk) (vil)
• Venedikçe: bò (vec)
• Yahudi İspanyolcası: buey (lad)
• Yunanca: βόδι (el) (vódi)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "öküz".
  TDK Özel Sözlük'te: öküz"

• Kubbealtı Lugatı'nda "ÖKÜZ :"
• Nişanyan Sözlük'te: öküz.

Ek okumalar

• Vikipedi'de öküz

Azerice

Ad

öküz

1. (boynuzlugiller) öküz

Türkmence

Ad

öküz

1. (boynuzlugiller) öküz