kan

Ayrıca bakınız: kán

Türkçe

Haftanın sözcüğü – 2007, 51. hafta

Bir kesikten çıkan kan (1)

Köken

Osmanlı Türkçesi قان‎, Eski Türkçe qan‎ (qan)

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /ˈkan/
• Heceleme: kan

Ad

kan (belirtme hâli kanı, çoğulu kanlar)

1. (anatomi) atardamar ve toplardamarların içinde dolaşarak hücrelerde anabolizma, katabolizma vazifelerini sağlayan plazma ve yuvarlardan oluşmuş kırmızı renkli sıvı.
   • eş anlamlısı: hun
   •  Cebinden çıkardığı mendille ellerine bulaşan kanları silerek haykırdı. — Ö. Seyfettin
2. (antropoloji, mecazî) soy kelimesinin eş anlamlısı
   •  O da benim kanımdan.
3. (botanik) Giresun yöresinde yetiştirilen bir fındık çeşidi
4. (İstanbul ağzı) mutfak kelimesinin eş anlamlısı

Çekimleme

kanın çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	kan	kanlar
belirtme	kanı	kanları
yönelme	kana	kanlara
bulunma	kanda	kanlarda
ayrılma	kandan	kanlardan
tamlayan	kanın	kanların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	kanım	kanlarım
belirtme	kanımı	kanlarımı
yönelme	kanıma	kanlarıma
bulunma	kanımda	kanlarımda
ayrılma	kanımdan	kanlarımdan
tamlayan	kanımın	kanlarımın
2. tekil (senin)
yalın	kanın	kanların
belirtme	kanını	kanlarını
yönelme	kanına	kanlarına
bulunma	kanında	kanlarında
ayrılma	kanından	kanlarından
tamlayan	kanının	kanlarının
3. tekil (onun)
yalın	kanı	kanları
belirtme	kanını	kanlarını
yönelme	kanına	kanlarına
bulunma	kanında	kanlarında
ayrılma	kanından	kanlarından
tamlayan	kanının	kanlarının
1. çoğul (bizim)
yalın	kanımız	kanlarımız
belirtme	kanımızı	kanlarımızı
yönelme	kanımıza	kanlarımıza
bulunma	kanımızda	kanlarımızda
ayrılma	kanımızdan	kanlarımızdan
tamlayan	kanımızın	kanlarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	kanınız	kanlarınız
belirtme	kanınızı	kanlarınızı
yönelme	kanınıza	kanlarınıza
bulunma	kanınızda	kanlarınızda
ayrılma	kanınızdan	kanlarınızdan
tamlayan	kanınızın	kanlarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	kanı	kanları
belirtme	kanını	kanlarını
yönelme	kanına	kanlarına
bulunma	kanında	kanlarında
ayrılma	kanından	kanlarından
tamlayan	kanının	kanlarının

Atasözleri

• akacak kan damarda durmaz
• altın leğenin kan kusana ne faydası var?
• az mal kan yutturur, çoğu birbirini güttürür
• beyler buyruğu yoksula kan ağlatır
• çıkacak kan damarda durmaz
• her damardan kan alınmaz
• kan, kanla yunmaz
• kanı kanla yumazlar, kanı suyla yurlar
• kan kus, kızılcık şerbeti içtim de

Deyimler

kan boşanmak, kan çanağı gibi, kan çekmek, kan çıkmak, kan dere gibi akmak, kan dökmek, kan gelmek, kan gitmek, kan gövdeyi götürmek, kan gütmek, kanı donmak, kanı çekilmek, kanı ısınmak, kanı içine akmak, kanı kaynamak, kanı kurumak, kanına çılgınlık yürümek, kanına dokunmak, kanına ekmek doğramak, kanına girmek, kanına işlemek, kanına susamak, kanını emmek, kanını içine akıtmak, kanını kaynatmak, kanını kurutmak, kanını yerde koymak, kanı sulanmak, kanı temizlenmek, kanıyla ödemek, kan istemek, kan kaybetmek, kan kusturmak, kan kusup kızılcık şerbeti içtim demek, kan olmak, kan oturmak, kan revan içinde, kan revan içinde bırakmak, kan revan içinde kalmak, kan tere batmak, kan ter içinde, kan ter içinde kalmak, kan tutmak, kan vermek, kan yürümek

Türetilmiş kavramlar

kan akçesi, kan aktarımı, kan bağı, kan bankası, kan basıncı, kan bilimi, kan çıbanı, kandamlası, kan davası, kan doku, kan dolaşımı, kan gazı, kan grubu, kan kanseri, kan kardeşi, kankırmızı, kan kırmızı, kan kırmızısı, kankızıl, kankurutan, kan nakli, kan otu, kan pahası, kan parası, kan plazması, kan portakalı, kan pulcuğu, kan serumu, kan şekeri, kan taşı, kan unu, kan uyuşmazlığı, kan zehirlenmesi, kana kan, kanı ayaklı, kanı bozuk, kanı sıcak, ak kan, kirli kan, safkan, tazekan, temiz kan, kardeş kanı, kardeşkanı, tavşankanı

Çeviriler

anatomi

• Afrikaanca: bloed (af) n
• Aiton dili: လိုတ် (luet)
• Almanca: Blut (de) n
• Arapça: دَم‎ (ar) e (dem)
• Azerice: qan (az)
• Birmanca: သွေး (my) (swe:)
• Cava dili: ꦒꦼꦠꦶꦃ (jv) (getih)
• Çekçe: krev (cs)
• Çince:

  Mandarin dili: 血 (zh) (xuè, xiě)

• Danca: blod (da)
• Ersya dili: верь (myv) ( veŕ )
• Estonca: veri (et)
• Farsça: خون‎ (fa) (xun)
• Felemenkçe: bloed (nl) n
• Fince: hurme (fi), suku (fi), veri (fi)
• Fransızca: sang (fr) e
• Hawaii dili: koko (haw)
• Hausaca: jini (ha)
• İngilizce: blood (en)
• İspanyolca: sangre (es)

  Yahudi İspanyolcası: sangre (lad)

• İsveççe: blod (sv) g
• Karakalpakça: qan (kaa)
• Katalanca: sang (ca) e
• Kazakça: қан (kk) (qan)
• Kırgızca: қан (ky) (қan)
• Kmer dili: ឈាម (km) (chhéam)
• Kürtçe: xûn (ku), xwîn (ku)
• Lao dili: ເລືອດ (lo) (lư̄at)
• Macarca: vér (hu)
• Mari dili: вӱр (mhr) (vür)
• Mon dili: ဆီ (mnw) (chim)
• Norveççe: blod (no)
• Özbekçe: қон (uz)
• Sarduca: sagnu (sc), sangu (sc)
• Tatarca:

  Kiril: кан (tt) (qan)

  Latin: qan (tt)

  Kırım Tatarcası: qan (crh)

• Tayca: เลือด (th) (lʉ̂ʉat)
• Ternate dili: au
• Türkçe:

  Eski Türkçe: qan‎ (otk) (qan)

  Osmanlı Türkçesi: قان‎ (ota) ،خون‎ (ota)

• Tibetçe: ཁྲག (bo) (khrag)
• Türkmence: gaan (tk), gan (tk)
• Udmurtça: вир (udm) (vir)
• Urduca: خون‎ (ur)
• Uygurca: قان‎ (ug) (qan)
• Yunanca:

  Modern Yunanca: αίμα (el) (aíma)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "kan".
  TDK Özel Sözlük'te: kan"

• Kubbealtı Lugatı'nda "KAN :"
• Nişanyan Sözlük'te: kan.

Ek okumalar

• Vikipedi'de kan

Ek okumalar

• Vikipedi'de kan

Zazaca

Söyleniş

• Heceleme: kan

Ad

kan

1. han