bayrak

Haftanın sözcüğü – 2008, 48, 49 ve 50. hafta

Ayrıca bakınız: Bayrak, flama

Türkçe

Köken

Eski Türkçe Eski Türkçe [alfabe isteniyor] (batrak, “mızrak, sancak”) sözcüğünden. Bu sözcük Eski Türkçe [alfabe isteniyor] (batmak, “batmak, saplanmak”) fiilinden Eski Türkçe +rak‎ (+rak) ekiyle türetilmiştir.

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /bajˈɾak/
• Heceleme: bay‧rak

Ad

bayrak (belirtme hâli bayrağı, çoğulu bayraklar)

Çeşitli bayraklar. (1)

1. (sembol adları) Bir milletin, belli bir topluluğun veya bir kuruluşun simgesi olarak kullanılan, renk ve biçimle özelleştirilmiş, genellikle dikdörtgen biçiminde kumaş; alem.
   • Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır. Toprak eğer uğrunda ölen varsa vatandır. - M. C. Kuntay
2. öncü
   • Yeni bir sanat kuşağının bayrağıydı o. - Y. Z. Ortaç
3. Benzerlerini temsil edebilecek nitelikte olan.
   • "Kız, Sinekli Bakkal'ın erkek dünyasına meydan okuyan bir bayrak gibiydi." - Halide Edip Adıvar
   • Kız, Sinekli Bakkal'ın erkek dünyasına meydan okuyan bir bayrak gibiydi. - H. E. Adıvar
4. (bitki anatomisi) Baklagillerde diğerlerinden daha üstte bulunan, daha büyük olan ve çoğunlukla başka bir renkte ve yuvarlakça olan taç yaprağı.
5. (spor) Atletizmdeki bayrak yarışında dört sporcunun elden ele geçirdiği kısa, yuvarlak sopa.
6. Gerektiğinde indirilip kaldırılan, açılıp kapatılan kol
   • Yoldan, bayrağı açık bir taksi çevirdiler. - M. Yesari
7. (terzilik, kumaş) Elbise yapımından arta kalan parça kumaş.
   • Terziler, elbise dikmesi için müşterinin getirdiği kumaştan arta kalan parçayı geri vermeyip masanın altına atarlar. Şapka yapımcısına satılacak olan bu kumaş parçalarının terzi dilindeki adı "Bayrak"tır.

     — Sunay AKIN, 1996, “Bayrakları Bayrak Yapan Terziler”, Öküz, s. 8

Çekimleme

bayrağın çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	bayrak	bayraklar
belirtme	bayrağı	bayrakları
yönelme	bayrağa	bayraklara
bulunma	bayrakta	bayraklarda
ayrılma	bayraktan	bayraklardan
tamlayan	bayrağın	bayrakların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	bayrağım	bayraklarım
belirtme	bayrağımı	bayraklarımı
yönelme	bayrağıma	bayraklarıma
bulunma	bayrağımda	bayraklarımda
ayrılma	bayrağımdan	bayraklarımdan
tamlayan	bayrağımın	bayraklarımın
2. tekil (senin)
yalın	bayrağın	bayrakların
belirtme	bayrağını	bayraklarını
yönelme	bayrağına	bayraklarına
bulunma	bayrağında	bayraklarında
ayrılma	bayrağından	bayraklarından
tamlayan	bayrağının	bayraklarının
3. tekil (onun)
yalın	bayrağı	bayrakları
belirtme	bayrağını	bayraklarını
yönelme	bayrağına	bayraklarına
bulunma	bayrağında	bayraklarında
ayrılma	bayrağından	bayraklarından
tamlayan	bayrağının	bayraklarının
1. çoğul (bizim)
yalın	bayrağımız	bayraklarımız
belirtme	bayrağımızı	bayraklarımızı
yönelme	bayrağımıza	bayraklarımıza
bulunma	bayrağımızda	bayraklarımızda
ayrılma	bayrağımızdan	bayraklarımızdan
tamlayan	bayrağımızın	bayraklarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	bayrağınız	bayraklarınız
belirtme	bayrağınızı	bayraklarınızı
yönelme	bayrağınıza	bayraklarınıza
bulunma	bayrağınızda	bayraklarınızda
ayrılma	bayrağınızdan	bayraklarınızdan
tamlayan	bayrağınızın	bayraklarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	bayrağı	bayrakları
belirtme	bayrağını	bayraklarını
yönelme	bayrağına	bayraklarına
bulunma	bayrağında	bayraklarında
ayrılma	bayrağından	bayraklarından
tamlayan	bayrağının	bayraklarının

Atasözleri

• elti eltiden kaçar, görümceler bayrak açar
• her delinin başına bayrak dikilse bedestende bez kalmaz

Deyimler

bayrağı yarıya indirmek, bayrak açmak, bayrak çekmek, bayrak asmak, bayrak dikmek, bayrak gibi, bayrak kaldırmak, bayrakları açmak

Türetilmiş kavramlar

bayrakaltı, bayrak bilimi, bayrak direği, bayrak gemisi, bayrak merasimi, bayrak töreni, bayrak yarışı, al bayrak, beyaz bayrak, çatak bayrak, kırlangıç bayrak, kırmızı bayrak, mavi bayrak, korner bayrağı, köşe bayrağı, teslim bayrağı

Çeviriler

Bayrak, dikdörtgen biçiminde kumaş

• Afrikanca: vlag (af)
• Almanca: Flagge (de) d
• Arnavutça: flamur (sq) e
• Azerice: bayraq (az)
• Beyaz Rusça: сцяг (be) (scjah)
• Bretonca: banniel (br) e
• Bulgarca: знаме (bg) n (zname)
• Çekçe: vlajka (cs) d
• Çince: 旗子 (zh) [qízi]
• Danca: flag (da)
• Endonezce: bendera (id)
• Ermenice: դրոշ (hy) (droş)
• Esperanto: flago (eo)
• Estonca: lipp (et)
• Felemenkçe: vlag (nl)
• Fince: lippu (fi)
• Fransızca: drapeau (fr) e
• Gürcüce: დროშა (ka) (droša) [droša]
• Haitice: drapo (ht)
• İngilizce: flag (en)
• İspanyolca: bandera (es) d
• İsveççe: flagga (sv)
• İtalyanca: bandiera (it) d
• Japonca: はた (ja), 旗 (ja) [hata]
• Katalanca: bandera (ca) d
• Kırım Tatarcası: bayraq (crh)
• Lazca: bayraği (lzz)
• Letonca: karogs (lv) e
• Lehçe: flaga (pl) d
• Litvanca: vėliava (lt) d
• Macarca: zászló (hu)
• Nogayca: байрак (nog) (bayrak)
• Norveççe: flagg (no)
• Pali dili: dhaja (pi)
• Portekizce: bandeira (pt) d
• Rumence: drapel (ro) n
• Rusça: знамя (ru) n (znamya)
• Slovakça: vlajka (sk) d
• Slovence: zastava (sl) d
• Tatarca: bayraq (tt), äläm (tt)
• Türkmence: baýdak (tk)
• Ukraynaca: прапор (uk) e (prapor) [prapor]
• Yunanca: σημαία (el) d (simaía)

çeviriler

• Almanca: Flagge (de) d
• Çekçe: vlajka (cs) d prapor (cs) e
• Çince: 旗 (zh) [qí]
• Danca: flag (da)
• Endonezce: bendera (id)
• Ermenice: դրոշ (hy) (droş)
• Eski Türkçe: bayrak‎ (otk) (bayrak)
• Felemenkçe: vlag (nl) d, vaandel (nl) n
• Fince: lippu (fi), terälehti (fi)
• Fransızca: drapeau (fr) e
• Gagavuzca: bayrak (gag)
• İngilizce: flag (en)
• İspanyolca: bandera (es) d
• İsveççe: flagga (sv)
• İtalyanca: bandiera (it) d
• Japonca: 旗 (ja), はた (ja) [hata]
• Katalanca: bandera (ca) d
• Kazakça: байрақ (kk) (bayraq) [bayraq]
• Kürtçe: ala (ku) d
• Macarca: zászló (hu)
• Nogayca: байрак (nog) (bayrak) [bayrak]
• Portekizce: bandera (pt) d
• Rumence: flamură (ro) n, drapel (ro)
• Slovence: zastava (sl) d

Yunanca: σημαία (el) d (simaía)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "bayrak".
  TDK Özel Sözlük'te: bayrak"

• Kubbealtı Lugatı'nda "BAYRAK :"
• Nişanyan Sözlük'te: bayrak.

Ek okumalar

• Vikipedi'de bayrak