kırlangıç

Haftanın sözcüğü – 2008, 8. hafta

Ayrıca bakınız: Kırlangıç

Türkçe

Köken

Eski Türkçe karlıgaç <- kargılaç

Söyleniş

IPA^(anahtar): /kɯɾ.ɫanˈɡɯt͡ʃ/
Heceleme: kır‧lan‧gıç

Ad

kırlangıç (belirtme hâli kırlangıcı, çoğulu kırlangıçlar)

(kırlangıçgiller) Kırlangıçgillerden, geniş gagalı, çatal kuyruklu, ince uzun kanatlı, küçük göçebe kuş; (Hirundo).
- O özgürlük için mütemadiyen kanat çırpan, tenezzül edip yere bakmayan, bir buğday tanesiyle günlerce uçabilen bir kırlangıç.
  — 2009, Cem KALENDER, Klan, Kavis Kitap, s. 10
kırlangıç bayrak kelimesinin eş anlamlısı.
(tarih, askeriye, deniz taşıtları) Osmanlı donanmasında yer alan, karakol ve keşif işlerinde kullanılan, çektiri cinsinden yelkenli ve kürekli küçük bir tür savaş gemisi
- Dinlemesine dinliyorum ama bak limana bir kırlangıç giriyor. - F. F. Tülbentçi
(halk ağzı) Öküz arabasında arka dingil ve tekerlekleri özeğe bağlayan çatal ağaç.
(halk ağzı) Köyleri dolaşarak göz hastalıklarını ve özellikle akbasmayı iyi ettiğini öne süren sahte hekim.
(halk ağzı) kırlangıç balığı kelimesinin eş anlamlısı.
- Napoli'de; içinde kırlangıç, iskorpit, zargana ve mercanların yüzdüğü kırmızı bakır çemberli meşeden mamul lengerlere; yer yer güneşli ellerini sokan, mavi ketenden pantolonlarını dizkapaklarına sıvamış, buğulu yemiş gözlü küçük satıcıları görmüştüm.
  — 1934, Sait Faik ABASIYANIK, “Louvre'den Çaldığım Heykel”, Varlık, 28. sayı

Çekimleme

kırlangıcın çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	kırlangıç	kırlangıçlar
belirtme	kırlangıcı	kırlangıçları
yönelme	kırlangıca	kırlangıçlara
bulunma	kırlangıçta	kırlangıçlarda
ayrılma	kırlangıçtan	kırlangıçlardan
tamlayan	kırlangıcın	kırlangıçların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	kırlangıcım	kırlangıçlarım
belirtme	kırlangıcımı	kırlangıçlarımı
yönelme	kırlangıcıma	kırlangıçlarıma
bulunma	kırlangıcımda	kırlangıçlarımda
ayrılma	kırlangıcımdan	kırlangıçlarımdan
tamlayan	kırlangıcımın	kırlangıçlarımın
2. tekil (senin)
yalın	kırlangıcın	kırlangıçların
belirtme	kırlangıcını	kırlangıçlarını
yönelme	kırlangıcına	kırlangıçlarına
bulunma	kırlangıcında	kırlangıçlarında
ayrılma	kırlangıcından	kırlangıçlarından
tamlayan	kırlangıcının	kırlangıçlarının
3. tekil (onun)
yalın	kırlangıcı	kırlangıçları
belirtme	kırlangıcını	kırlangıçlarını
yönelme	kırlangıcına	kırlangıçlarına
bulunma	kırlangıcında	kırlangıçlarında
ayrılma	kırlangıcından	kırlangıçlarından
tamlayan	kırlangıcının	kırlangıçlarının
1. çoğul (bizim)
yalın	kırlangıcımız	kırlangıçlarımız
belirtme	kırlangıcımızı	kırlangıçlarımızı
yönelme	kırlangıcımıza	kırlangıçlarımıza
bulunma	kırlangıcımızda	kırlangıçlarımızda
ayrılma	kırlangıcımızdan	kırlangıçlarımızdan
tamlayan	kırlangıcımızın	kırlangıçlarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	kırlangıcınız	kırlangıçlarınız
belirtme	kırlangıcınızı	kırlangıçlarınızı
yönelme	kırlangıcınıza	kırlangıçlarınıza
bulunma	kırlangıcınızda	kırlangıçlarınızda
ayrılma	kırlangıcınızdan	kırlangıçlarınızdan
tamlayan	kırlangıcınızın	kırlangıçlarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	kırlangıcı	kırlangıçları
belirtme	kırlangıcını	kırlangıçlarını
yönelme	kırlangıcına	kırlangıçlarına
bulunma	kırlangıcında	kırlangıçlarında
ayrılma	kırlangıcından	kırlangıçlarından
tamlayan	kırlangıcının	kırlangıçlarının

Atasözleri

Türetilmiş kavramlar

bataklık kırlangıcı, dağ kırlangıcı, deniz kırlangıcı, kır kırlangıcı, kırlangıç balığı, kırlangıç bayrak, kırlangıç dönümü, kırlangıç fırtınası, kırlangıçkuyruğu, kırlangıç otu

Çeviriler

çeviriler

Afrikanca: swaeltjie (af)
Almanca: Schwalbe (de)
Arapça: خطّاف‎ (ar)
Arnavutça: dallëndyshe (sq)
Azerice: qaranquş (az)
Baskça: enara (eu)
Bretonca: gwennili (br), gwennol (br)
Çekçe: vlaštovka (cs)
Danca: svale (da)
Eski Türkçe: karlıgaç‎ (otk) (karlıgaç)
Esperanto: hirundo (eo), kamphirundo (eo)
Estonca: pääsuke (et)
Faroe dili: svala (fo)
Farsça: پرستو‎ (fa)
Felemenkçe: zwaluw (nl)
Fince: pääskynen (fi)
Fransızca: hirondelle (fr), hirondelle de cheminée (fr), hirondelle rustique (fr)
Galce: gwennol (cy)
Galiçyaca: andoriña (gl), andoriña común (gl), andoriña rústica (gl)
Gucaratça: ચકલી કે તેની જાતનું એક યાયાવર પક્ષી (gu) (caklī ke tenī jātnũ ek yāyāvar pakṣī)
Gürcüce: მერცხალო (ka) (mercxalo)
Hintçe: अबाबील (hi) (abābīl)
İbranice: סנונית‎ (he)
İngilizce: swallow (en), barn swallow (en)
İrlandaca: fáinleog (ga)
İspanyolca: golondrina (es), andorina (es), golondrina común (es), andolina (es), andarina (es)
İsveççe: ladusvala (sv) g, svala (sv) g
İtalyanca: rondine (it), rondine comune (it)
Japonca: ツバメ (ja)
Katalanca: oreneta (ca), oronell (ca), oronella (ca), orenola (ca)
Kazakça: қарлығаш (kk) (qarlığaş)
Keçuva dili: khawlla (qu)
Kırım Tatarcası: karılgaş (crh)
Komi dili: джыдж (kv)
Korsikaca: ròndina (co) d, accellu santu (co)
Kürtçe: dûmeqesik (ku)
Latince: Hirundo rustica (la)
Lehçe: jaskółka (pl) d
Macarca: fecske (hu), füsti fecske (hu)
Marathi dili: भोरडी (mr) (bhorḍī)
Norveççe: svale (no)
Portekizce: andorinha (pt) d
Rumence: rândunică (ro) d
Rusça: ласточка (ru) d (lastoçka)
Sanskritçe: कृष्णा (sa) (kṛṣṇā)
Savahili dili: mbayumbayu (sw)
Sırp-Hırvatça: lastavica (sh), lasta (sh)
Şorca: қарлығаш [qarlığaş]
Tatarca: qarlığaç (tt)
Tayca: นกนางแอ่น (th)
Türkmence: garlawaç (tk)
Uygurca: k̡alƣaq (ug)
Vietnamca: chim én (vi)

Kaynakça

TDK Türkçe Sözlük'te: "kırlangıç".
TDK Özel Sözlük'te: kırlangıç"

Kubbealtı Lugatı'nda "KIRLANGIÇ :"
Nişanyan Sözlük'te: kırlangıç.

Ek okumalar

Vikipedi'de kırlangıç
Vikitür'de Hirundo