yumurta

Haftanın sözcüğü – 2007, 46. hafta

Türkçe

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /ju.muɾ.ˈtɑ/, /ju.muɾ.tɑˈlɑɾ/
• Heceleme: yu‧mur‧ta

Ad

yumurta (belirtme hâli yumurtayı, çoğulu yumurtalar)

Balık yumurtası(1)

Kuş yumurtası(2)

Tavuk yumurtası (3)

İnsan yumurtası (4)

1. (biyoloji)Bir dişinin vücudunda oluşan, yumurtlama ve döllenmeden sonra aynı türden bir canlı oluşturan hücre.
   • Balık yumurtası.
2. (yiyecekler) Kanatlı hayvanların çoğalmasını sağlayan kabuklu bir besin maddesi.
3. (biyoloji) Tavuk yumurtası.
   • "İki sarılı yumurta yumurtlayan bu canım legornlar iki üç gün ara ile birer birer helak olup gitmişlerdi." - Haldun Taner
4. (anatomi, erkek) taşak
5. (halk ağzı) Çorap onarmakta kullanılan, yumurta biçiminde, genellikle tahta veya mermerden kalıp.
6. (argo) güzel erkek çocuk
7. (argo) kafası yumurtaya benzeyen kişi

Çekimleme

yumurta adının çekimi

hâl	tekil	çoğul
yalın	yumurta	yumurtalar
belirtme	yumurtayı	yumurtaları
yönelme	yumurtaya	yumurtalara
bulunma	yumurtada	yumurtalarda
ayrılma	yumurtadan	yumurtalardan
tamlayan	yumurtanın	yumurtaların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	yumurtam	yumurtalarım
belirtme	yumurtamı	yumurtalarımı
yönelme	yumurtama	yumurtalarıma
bulunma	yumurtamda	yumurtalarımda
ayrılma	yumurtamdan	yumurtalarımdan
tamlayan	yumurtamın	yumurtalarımın
2. tekil (senin)
yalın	yumurtan	yumurtaların
belirtme	yumurtanı	yumurtalarını
yönelme	yumurtana	yumurtalarına
bulunma	yumurtanda	yumurtalarında
ayrılma	yumurtandan	yumurtalarından
tamlayan	yumurtanın	yumurtalarının
3. tekil (onun)
yalın	yumurtası	yumurtaları
belirtme	yumurtasını	yumurtalarını
yönelme	yumurtasına	yumurtalarına
bulunma	yumurtasında	yumurtalarında
ayrılma	yumurtasından	yumurtalarından
tamlayan	yumurtasının	yumurtalarının
1. çoğul (bizim)
yalın	yumurtamız	yumurtalarımız
belirtme	yumurtamızı	yumurtalarımızı
yönelme	yumurtamıza	yumurtalarımıza
bulunma	yumurtamızda	yumurtalarımızda
ayrılma	yumurtamızdan	yumurtalarımızdan
tamlayan	yumurtamızın	yumurtalarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	yumurtanız	yumurtalarınız
belirtme	yumurtanızı	yumurtalarınızı
yönelme	yumurtanıza	yumurtalarınıza
bulunma	yumurtanızda	yumurtalarınızda
ayrılma	yumurtanızdan	yumurtalarınızdan
tamlayan	yumurtanızın	yumurtalarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	yumurtası	yumurtaları
belirtme	yumurtasını	yumurtalarını
yönelme	yumurtasına	yumurtalarına
bulunma	yumurtasında	yumurtalarında
ayrılma	yumurtasından	yumurtalarından
tamlayan	yumurtasının	yumurtalarının

Çeviriler

biyolojide bir organ

• Abhazca: акәтаӷь (ab) (āḳ°ṭāγ̍)
• Adigece: кӏэнкӏэ (ady) (č̣̍ănč̣̍ă)
• Afrikanca: eier (af)
• Almanca: Ei (de) n
• Altayca: јымыртка (alt) (ǰïmïrtka)
• Arapça: بَيْض‎ (ar) e (beyḍ)
• Arnavutça: vezë (sq)
• Asturyasça: güevu (ast)
• Aşağı Almanca: Ei (nds) n
• Aymaraca: k'awna (ay)
• Azerice: yumurta (az)
• Baskça: arrautza (eu)
• Başkurtça: йомортҡа (ba) (yomortqa)
• Bretonca: ui (br), vi (br)
• Bulgarca: яйце (bg) (yaytse)
• Calo dili: albaire, anró, pelé
• Çağatayca: yumurtğa‎ (chg)
• Çekçe: vejce (cs)
• Çince: 蛋 (zh)
• Çuvaşça: çăмарта (cv) (çămarta)
• Danca: æg (da)
• Dolganca: һымыыт (dlg)
• Endonezce: telor (id), telur (id)
• Ermenice: ձու (hy) (ju), հավկիթ (hy) (havkitʿ)
• Ersya dili: ал (myv) ( al )
• Esperanto dili: ovo (eo), frajo (eo)
• Estonca: muna (et)
• Faroe dili: egg (fo)
• Farsça: تخم مرغ‎ (fa)
• Felemenkçe: ei (nl) n
• Fince: muna (fi)
• Fransızca: œuf (fr) e
• Frizce: aai (fy)
• Gagavuzca: yımırta (gag)
• Galce: ŵy (cy)
• Galiçyaca: ovo (gl)
• Gucaratça: ઈંડું (gu) (ī̃ḍũ)
• Hausaca: ƙwai (ha), ƙwái (ha)
• Hintçe: अंडा (hi) (aṇḍā)
• İbranice: ביצה‎ (he)
• İdo dili: ovo (io)
• İngilizce: egg (en)
• İrlandaca: ubh (ga)
• İskoçça: ugh (gd)
• İspanyolca: huevo (es), óvulo (es)
• İsveççe: ägg (sv)
• İsviçre Almancası: Ei (als) n
• İtalyanca: uovo (it)
• İzlandaca: egg (is)
• Japonca: 卵 (ja)
• Karaçay Balkarca: cumurtha (krc)
• Karakalpakça: ma'yek (kaa)
• Katalanca: ou (ca)
• Kazakça: жұмыртқа (kk) (jûmırtqa)
• Keçuva dili: runtu (qu)
• Kernevekçe: oy (kw)
• Kırım Tatarcası: cımırta (crh), yımırta (crh)
• Kırgızca: жумуртка (ky) (cumurtka)
• Korece: 달걀 (ko) (dalgyal)
• Kumanca: yumurtka
• Kumukça: йымырткъа (kum)
• Latince: ovum (la)
• Lehçe: jajko (pl)
• Lingala: likei (ln)
• Litvanca: kiaušinis (lt)
• Maasai dili: emosoorri (mas)
• Macarca: tojás (hu)
• Makedonca: јајце (mk) (yayce)
• Malgaşça: atody (mg)
• Maltaca: bajda (mt)
• Malayca: telur (ms)
• Manksça: ooh (gv)
• Maorice: heeki (mi), hua (mi)
• Marathi dili: अंडे (mr) (aṇḍe)
• Moğolca: өндөг (mn) (öndög)
• Mokşa dili: ал (mdf) ( al )
• Norveççe: egg (no) n
• Oksitanca: uòu (oc)
• Özbekçe: туҳум (uz)
• Pencapça: ਅਂਡਾ (pa) (aṇḍā)
• Portekizce: ovo (pt)
• Rapanui dili: mamari (rap)
• Romanşça: ov (rm)
• Rumence: ou (ro)
• Rusça: яйцо (ru) (yaytso)
• Samoaca: fua (sm)
• Sanskritçe: अण्ड (sa) (aṇḍa)
• Savahili dili: yai (sw)
• Sırp-Hırvatça: jaje (sh), јајe (sh)
• Sicilyaca: ovu (scn), uovu (scn)
• Slovakça: vajce (sk)
• Slovence: jajce (sl)
• Somalice: eken (so)
• Şorca: ныбыртқа (nıbırtqa)
• Tagalogca: itlog (tl)
• Tatarca: yomırqa (tt), kükäy (tt), күкәй (tt) (küqäy)
• Tayca: ไข่ (th) (kài)
• Tuvaca: чуурга (tyv) (čuurga)
• Türkmence: ýumurtga (tk), ýumurtğa (tk)
• Ukraynaca: яйце (uk) (yaytse)
• Urduca: انڈہ‎ (ur)
• Uygurca: تۇخۇم‎ (ug) (tuxum) [tuhum]
• Yahudi İspanyolcası: guevo (lad)
• Yakutça: сымыыт (sah) (sımııt)
• Yunanca
  • Yunanca: αυγό (el) (avgó)

bir yiyecek

• Estonca: kanamuna (et)
• Fince: kananmuna (fi)
• İngilizce: egg (en)
• Somalice: uunsi (so)

biyolojide bir hücre

• Fince: munasolu (fi)
• İngilizce: ovum (en)

argo

• İngilizce: ball (en)

Atasözleri

• hilekârdan yumurta alan, içinde sarısını bulamaz
• sermayen bir yumurta ise taşa çal
• tavuğun sadakası bir yumurta
• tavuk gelen yerden yumurta esirgenmez
• yumurtadan çıkan yine yumurta çıkarır

Deyimler

• fol yok yumurta yok
• yumurta kapıya dayanmak
• yumurta kapıya gelmek

Türetilmiş kavramlar

yumurta akı, yumurta hücresi, yumurtakökü, yumurta mantarı, yumurta ökçe, yumurta sarısı, yumurta topuk, yumurta zarı, çift yumurta ikizi, ıspanaklı yumurta, katı yumurta, kıymalı yumurta, lop yumurta, pastırmalı yumurta, poşe yumurta, sucuklu yumurta, tek yumurta ikizi, balık yumurtası, çiftlik yumurtası, gezen tavuk yumurtası, koç yumurtası, köy yumurtası, Paskalya yumurtası, ziraat yumurtası

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "yumurta".
  TDK Özel Sözlük'te: yumurta"

Ek okumalar

• Vikipedi'de yumurta

Azerice

Ad

yumurta

1. (biyoloji, yiyecekler) yumurta

Kaynakça

• Erdi, Seçkin (2005). Divanü Lügati't - Türk. İstanbul: Kabalcı Yayınevi. ISBN 975-997-013-9.