cumhuriyet

Ayrıca bakınız: Cumhuriyet

Türkçe

Haftanın sözcüğü – 2006, 44. hafta

Farklı yazılışlar

• cümhuriyet (eskimiş)

Köken

Osmanlı Türkçesi جمهوریت‎‎ (“cumhuriyet”), o da Arapça جُمْهُورِيَّة‎ (cümhūriyye, “cumhuriyet”) (cumhur + -iyet).

Söyleniş

• IPA^(anahtar): [d͡ʒʊm.hʊː.ɾɪ.ˈjɛt]

• cumhuriyet

  (dosya)

• Heceleme: cum‧hu‧ri‧yet

Ad

cumhuriyet (belirtme hâli cumhuriyeti, çoğulu cumhuriyetler)

1. (politika) Milletin, egemenliği kendi elinde tuttuğu ve bunu belirli süreler için seçtiği milletvekilleri aracılığıyla kullandığı yönetim biçimi.
   • Atatürk, İstiklal Savaşımızın Başkumandanı, Bü­yük Millet Meclisi'nin Başkanı sıfatıyla Cumhuriyeti­mizin kurucusudur.

     — Afet İNAN, 2009, Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler, s. 126, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
2. (takılar) cumhuriyet altını

Çekimleme

cumhuriyetin çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	cumhuriyet	cumhuriyetler
belirtme	cumhuriyeti	cumhuriyetleri
yönelme	cumhuriyete	cumhuriyetlere
bulunma	cumhuriyette	cumhuriyetlerde
ayrılma	cumhuriyetten	cumhuriyetlerden
tamlayan	cumhuriyetin	cumhuriyetlerin

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	cumhuriyetim	cumhuriyetlerim
belirtme	cumhuriyetimi	cumhuriyetlerimi
yönelme	cumhuriyetime	cumhuriyetlerime
bulunma	cumhuriyetimde	cumhuriyetlerimde
ayrılma	cumhuriyetimden	cumhuriyetlerimden
tamlayan	cumhuriyetimin	cumhuriyetlerimin
2. tekil (senin)
yalın	cumhuriyetin	cumhuriyetlerin
belirtme	cumhuriyetini	cumhuriyetlerini
yönelme	cumhuriyetine	cumhuriyetlerine
bulunma	cumhuriyetinde	cumhuriyetlerinde
ayrılma	cumhuriyetinden	cumhuriyetlerinden
tamlayan	cumhuriyetinin	cumhuriyetlerinin
3. tekil (onun)
yalın	cumhuriyeti	cumhuriyetleri
belirtme	cumhuriyetini	cumhuriyetlerini
yönelme	cumhuriyetine	cumhuriyetlerine
bulunma	cumhuriyetinde	cumhuriyetlerinde
ayrılma	cumhuriyetinden	cumhuriyetlerinden
tamlayan	cumhuriyetinin	cumhuriyetlerinin
1. çoğul (bizim)
yalın	cumhuriyetimiz	cumhuriyetlerimiz
belirtme	cumhuriyetimizi	cumhuriyetlerimizi
yönelme	cumhuriyetimize	cumhuriyetlerimize
bulunma	cumhuriyetimizde	cumhuriyetlerimizde
ayrılma	cumhuriyetimizden	cumhuriyetlerimizden
tamlayan	cumhuriyetimizin	cumhuriyetlerimizin
2. çoğul (sizin)
yalın	cumhuriyetiniz	cumhuriyetleriniz
belirtme	cumhuriyetinizi	cumhuriyetlerinizi
yönelme	cumhuriyetinize	cumhuriyetlerinize
bulunma	cumhuriyetinizde	cumhuriyetlerinizde
ayrılma	cumhuriyetinizden	cumhuriyetlerinizden
tamlayan	cumhuriyetinizin	cumhuriyetlerinizin
3. çoğul (onların)
yalın	cumhuriyeti	cumhuriyetleri
belirtme	cumhuriyetini	cumhuriyetlerini
yönelme	cumhuriyetine	cumhuriyetlerine
bulunma	cumhuriyetinde	cumhuriyetlerinde
ayrılma	cumhuriyetinden	cumhuriyetlerinden
tamlayan	cumhuriyetinin	cumhuriyetlerinin

Sözcük birliktelikleri

cumhuriyet altını, Cumhuriyet Bayramı, Türk Cumhuriyetleri

Türetilmiş kavramlar

• cumhurbaşkanı, cumhurî, cumhuriyetçi

Çeviriler

yönetim biçimi

• Afrikanca: republiek (af)
• Almanca: Republik (de) d
• Arapça: جُمْهُورِيَّة‎ (ar) d (cümhūriyye)
• Azerice: cümhuriyyət (az), respublika (az)
• Boşnakça: republika
• Bretonca: republik (br) d
• Bulgarca: република (bg) (republika)
• Çince: 共和国 (zh); 共和國 (zh) (gònghéguó)
• Danca: republik (da)
• Endonezce: republik (id)
• Esperanto: respubliko (eo)
• Farsça: جمهوری‎ (fa)
• Felemenkçe: republiek (nl)
• Fince: tasavalta (fi)
• Fransızca: république (fr) d
• Galce: gweriniaeth (cy)
• Galiçyaca: república (gl)
• Grönlandca: republikki (kl)
• Gucaratça: ગણતંત્ર (gu) (gaṇtantra)
• Hırvatça: republika
• Hintçe: गणतंत्र (hi) (gaṇtantra)
• İbranice: מדינה‎ (he)
• İngilizce: republic (en)
• İrlandaca: poblacht (ga)
• İspanyolca: república (es) d
• İsveççe: republik (sv) g
• İtalyanca: repubblica (it) d
• Japonca: 共和国 (ja), きょうわこく (ja) (kyōwakoku)
• Katalanca: república (ca) d
• Korece: 공화국 (ko) (gonghwaguk)
• Latince: respublica (la), res publica (la)
• Lehçe: republika (pl) d, rzeczpospolita (pl) d
• Litvanca: respublika (lt) d
• Macarca: köztársaság (hu)
• Marathi dili: प्रजासत्ताक गणराज्य (mr) (prajāsattāk gaṇrājya)
• Norveççe:republikk (no)
• Osmanlı Türkçesi: جمهوریت‎ (ota)
• Piyemontece: repùblica (pms) d
• Portekizce: república (pt) d
• Rusça: республика (ru) (respublika)
• Sanskritçe: प्रजाप्रभुत्वं (sa) (prajāprabhutvaṃ)
• Sırpça: република (sh), republika (sh)
• Slovence: republika (sl)
• Tatarca: cömhüriät (tt)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "cumhuriyet".
  TDK Özel Sözlük'te: cumhuriyet"

Ek okumalar

• Vikipedi'de cumhuriyet

Zazaca

Söyleniş

• Heceleme: cum‧hu‧ri‧yet

Köken

• Arapça جُمْهُورِيَّة‎ (cümhūriyye) sözcüğünden.

Ad

cumhuriyet e (çoğulu cumhuriyeti)

1. (politika) cumhuriyet

   eş anlamlısı: cumurêt