ayak

Vikisözlük sitesinden

Bu madde 2007 yılında 42. haftanın sözcüğüydü.

Konu başlıkları 1 Türkçe 1.1 Ad 2 Eski Türkçe 2.1 Ad 3 Gagavuzca 3.1 Ad

[değiştir]

[değiştir] Ad

[1] ayak
Durum	Tekil	Çoğul
Yalın	ayak	ayaklar
Belirtme (-i)	ayağı	ayakları
Yönelme (-e)	ayağa	ayaklara
Bulunma (-de)	ayakta	ayaklarda
Çıkma (-den)	ayaktan	ayaklardan
Tamlayan	ayağın	ayakların

Anlamlar

[1] (organ) Bacakların bilekten aşağıda bulunan ve yere basan bölümü.

[2] Daha geniş bir akarsudan, bir gölden ayrılan akarsu kesimidir.

Köken

[1] (Eski Türkçe) adak, Oğuz Türk dillerinde d- > y- dönüşümü yaygındır.

[2] H. Eren, kelimeyi at- (ad-) -ak biçiminde izah etmiştir (Eren, 1999). -t- > -d- > -y- / -z- / -r- ünsüz denkliği gereği, kelimenin Yakutçada kullanılan -t-‘li (atah) biçimi en eski şekil olmalıdır. Kelime bu şekliyle, Eren’in belirttiği gibi at- kökünden türetilmiştir. Aynı kökten türetilen adım (<at-ım) kelimesi bilinmektedir. Ancak ek, başlangıçta -gak > -ak biçiminde gelişmiş olmalıdır. Buna göre at-gak > at-ak >adak > ayak (adım atma organı) biçiminde açıklanabilir.

[3] (Eski Türkçe) adak -- Göktürk abecesinde bu sözcük /ad/ (kalın d) ve /ak/ (kalın k) damgalarıyla yazılırken, uzun ünlü /a/ ve /at/ (kalın t) damgalarıyla yazılan āt- "adım atmak" ve açıkça ondan türemiş olan ātım sözcükleri bulunur (Talât Tekin, Türk Dillerinde Birincil Uzun Ünlüler,172). Bu uzun-kısa ünlü ayrımından dolayı adak sözcüğünün ad- "ayırmak" sözcüğünden -ak ekiyle türediği biçimindebir açıklama getirilebilir.

Deyimler

ayak atmak

ayak basmak

ayak satıcısı

ayak takımı

ayak uydurmak

ayak yapmak

bir ayak üstünde bin yalan söylemek

[1] ayağını yorganına göre uzatmak, ayağının altına karpuz kabuğu olmak, ayağının bastığı yerde ot bitmemek, ayağının pabucunu başına giymek, ayağını kaydırmak, ayağını yorganına göre uzatmak, ayağında donu yok fesleğen ister başına, ayağı yanmış it gibi dolaşmak, ayağı yerden kesilmek, ayaklı kütüphane, ayakları birbirine dolaşmak, ayakları geri geri gitmek, ayaklar altında kalmak, ayak atmak, ayak basmak, ayak takımı, ayak uydurmak, ayak yapmak

Atasözleri

Ayak almadık taş olmaz, başa gelmedik iş olmaz

Ayaklar baş, başlar ayak oldu

Ayda bir gel dostuna, kalksın ayak üstüne; günde bir gel dostuna, yatsın sırtı üstüne

Baş nereye giderse, ayak da oraya gider

Merdiven ayak ayak çıkılır

Seyrek git sen dostuna, kalksın ayak üstüne

[1] Gezen ayağa taş değer, Ayağını yorganına göre uzat

Çeviriler

=

Türk Dilleri =

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] Ayak

[2] Çanak

[3] Kase

[4] Kadeh

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] ayak

Köken

[1] (Eski Türkçe) adak

Çeviriler

Kaynaklar

• Yrd. Doç. Dr. Cahit BAŞDAŞ - "TÜRKÇE ORGAN ADLARINDA KELİME SONU -k ÜNSÜZÜ VE ÇOKLUK"
• Etymological Dictionaries - Andras Rajki