bilemek

Türkçe

Söyleniş

• Heceleme: bi‧le‧mek

Eylem

bilemek (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi biler)

Adam, bıçağı biliyor. (1)

1. Kesici aletlerin ağzını çark, zımpara, eğe, bileği taşı vb.ni kullanarak keskinleştirmek, keskin duruma getirmek; bileğilemek, bileylemek.
   • "Berber İhsan usturasını önce taşa, sonra kayışa tuttu, uzun uzadıya biledi ki çok emek verdi." - Kemal Tahir
2. (mecaz) Güçlendirmek, etkisini artırmak.

Çekimleme

bilemek eyleminin çekimi

olumlu çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	biledim	biledin	biledi	biledik	bilediniz	bilediler
		hikâye	bilediydim	bilediydin	bilediydi	bilediydik	bilediydiniz	bilediydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	bilediysem	bilediysen	bilediyse	bilediysek	bilediyseniz	bilediyseler biledilerse
	belirsiz geçmiş	basit	bilemişim	bilemişsin	bilemiş	bilemişiz	bilemişsiniz	bilemişler
		hikâye	bilemiştim	bilemiştin	bilemişti	bilemiştik	bilemiştiniz	bilemiştiler
		rivayet	bilemişmişim	bilemişmişsin	bilemişmiş	bilemişmişiz	bilemişmişsiniz	bilemişmişler
		şart	bilemişsem	bilemişsen	bilemişse	bilemişsek	bilemişseniz	bilemişseler bilemişlerse
	geniş	basit	bilerim	bilersin	biler	bileriz	bilersiniz	bilerler
		hikâye	bilerdim	bilerdin	bilerdi	bilerdik	bilerdiniz	bilerdiler
		rivayet	bilermişim	bilermişsin	bilermiş	bilermişiz	bilermişsiniz	bilermişler
		şart	bilersem	bilersen	bilerse	bilersek	bilerseniz	bilerseler bilerlerse
	şimdiki	basit	biliyorum	biliyorsun	biliyor	biliyoruz	biliyorsunuz	biliyorlar
		hikâye	biliyordum	biliyordun	biliyordu	biliyorduk	biliyordunuz	biliyordular
		rivayet	biliyormuşum	biliyormuşsun	biliyormuş	biliyormuşuz	biliyormuşsunuz	biliyormuşlar
		şart	biliyorsam	biliyorsan	biliyorsa	biliyorsak	biliyorsanız	biliyorsalar biliyorlarsa
	gelecek	basit	bileyeceğim	bileyeceksin	bileyecek	bileyeceğiz	bileyeceksiniz	bileyecekler
		hikâye	bileyecektim	bileyecektin	bileyecekti	bileyecektik	bileyecektiniz	bileyecektiler
		rivayet	bileyecekmişim	bileyecekmişsin	bileyecekmiş	bileyecekmişiz	bileyecekmişsiniz	bileyecekmişler
		şart	bileyeceksem	bileyeceksen	bileyecekse	bileyeceksek	bileyecekseniz	bileyecekseler bileyeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	bileyeyim	bileyesin	bileye	bileyelim	bileyesiniz	bileyeler
		hikâye	bileyeydim	bileyeydin	bileyeydi	bileyeydik	bileyeydiniz	bileyeydiler
		rivayet	bileyeymişim	bileyeymişsin	bileyeymiş	bileyeymişiz	bileyeymişsiniz	bileyeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	bilesem	bilesen	bilese	bilesek	bileseniz	bileseler
		hikâye	bileseydim	bileseydin	bileseydi	bileseydik	bileseydiniz	bileseydiler
		rivayet	bileseymişim	bileseymişsin	bileseymiş	bileseymişiz	bileseymişsiniz	bileseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	bilemeliyim	bilemelisin	bilemeli	bilemeliyiz	bilemelisiniz	bilemeliler
		hikâye	bilemeliydim	bilemeliydin	bilemeliydi	bilemeliydik	bilemeliydiniz	bilemeliydiler
		rivayet	bilemeliymişim	bilemeliymişsin	bilemeliymiş	bilemeliymişiz	bilemeliymişsiniz	bilemeliymişler
		şart	bilemeliysem	bilemeliysen	bilemeliyse	bilemeliysek	bilemeliyseniz	bilemeliyseler bilemelilerse
	emir	basit	—	bile	bilesin	—	bileyin bileyiniz	bilesinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—
olumsuz çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	bilemedim	bilemedin	bilemedi	bilemedik	bilemediniz	bilemediler
		hikâye	bilemediydim	bilemediydin	bilemediydi	bilemediydik	bilemediydiniz	bilemediydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	bilemediysem	bilemediysen	bilemediyse	bilemediysek	bilemediyseniz	bilemediyseler bilemedilerse
	belirsiz geçmiş	basit	bilememişim	bilememişsin	bilememiş	bilememişiz	bilememişsiniz	bilememişler
		hikâye	bilememiştim	bilememiştin	bilememişti	bilememiştik	bilememiştiniz	bilememiştiler
		rivayet	bilememişmişim	bilememişmişsin	bilememişmiş	bilememişmişiz	bilememişmişsiniz	bilememişmişler
		şart	bilememişsem	bilememişsen	bilememişse	bilememişsek	bilememişseniz	bilememişseler bilememişlerse
	geniş	basit	bilemem	bilemezsin	bilemez	bilemeyiz	bilemezsiniz	bilemezler
		hikâye	bilemezdim	bilemezdin	bilemezdi	bilemezdik	bilemezdiniz	bilemezdiler
		rivayet	bilemezmişim	bilemezmişsin	bilemezmiş	bilemezmişiz	bilemezmişsiniz	bilemezmişler
		şart	bilemezsem	bilemezsen	bilemezse	bilemezsek	bilemezseniz	bilemezseler bilemezlerse
	şimdiki	basit	bilemiyorum	bilemiyorsun	bilemiyor	bilemiyoruz	bilemiyorsunuz	bilemiyorlar
		hikâye	bilemiyordum	bilemiyordun	bilemiyordu	bilemiyorduk	bilemiyordunuz	bilemiyordular
		rivayet	bilemiyormuşum	bilemiyormuşsun	bilemiyormuş	bilemiyormuşuz	bilemiyormuşsunuz	bilemiyormuşlar
		şart	bilemiyorsam	bilemiyorsan	bilemiyorsa	bilemiyorsak	bilemiyorsanız	bilemiyorsalar bilemiyorlarsa
	gelecek	basit	bilemeyeceğim	bilemeyeceksin	bilemeyecek	bilemeyeceğiz	bilemeyeceksiniz	bilemeyecekler
		hikâye	bilemeyecektim	bilemeyecektin	bilemeyecekti	bilemeyecektik	bilemeyecektiniz	bilemeyecektiler
		rivayet	bilemeyecekmişim	bilemeyecekmişsin	bilemeyecekmiş	bilemeyecekmişiz	bilemeyecekmişsiniz	bilemeyecekmişler
		şart	bilemeyeceksem	bilemeyeceksen	bilemeyecekse	bilemeyeceksek	bilemeyecekseniz	bilemeyecekseler bilemeyeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	bilemeyeyim	bilemeyesin	bilemeye	bilemeyelim	bilemeyesiniz	bilemeyeler
		hikâye	bilemeyeydim	bilemeyeydin	bilemeyeydi	bilemeyeydik	bilemeyeydiniz	bilemeyeydiler
		rivayet	bilemeyeymişim	bilemeyeymişsin	bilemeyeymiş	bilemeyeymişiz	bilemeyeymişsiniz	bilemeyeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	bilemesem	bilemesen	bilemese	bilemesek	bilemeseniz	bilemeseler
		hikâye	bilemeseydim	bilemeseydin	bilemeseydi	bilemeseydik	bilemeseydiniz	bilemeseydiler
		rivayet	bilemeseymişim	bilemeseymişsin	bilemeseymiş	bilemeseymişiz	bilemeseymişsiniz	bilemeseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	bilememeliyim	bilememelisin	bilememeli	bilememeliyiz	bilememelisiniz	bilememeliler
		hikâye	bilememeliydim	bilememeliydin	bilememeliydi	bilememeliydik	bilememeliydiniz	bilememeliydiler
		rivayet	bilememeliymişim	bilememeliymişsin	bilememeliymiş	bilememeliymişiz	bilememeliymişsiniz	bilememeliymişler
		şart	bilememeliysem	bilememeliysen	bilememeliyse	bilememeliysek	bilememeliyseniz	bilememeliyseler bilememelilerse
	emir	basit	—	bileme	bilemesin	—	bilemeyin bilemeyiniz	bilemesinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—

Çeviriler

çeviriler

• Eski Türkçe: bilemek‎ (otk) (bilemek)
• Fince: teroittaa (fi)
• İngilizce: sharpen (en)
• Karaçay Balkarca: hırşıla (krc)
• Tatarca: beläw (tt), qayraw (tt)

Kaynakça

• Türk Dil Kurumuna göre "bilemek" maddesi

Eski Türkçe

Eylem

1. bilemek