eşek

Vikisözlük sitesinden

Bu madde 2007 yılında 11. haftanın sözcüğüydü.

Konu başlıkları 1 Türkçe 1.1 Ad 2 Gagavuzca 2.1 Ad 2.1.1 Çeviriler 3 Türkmence 3.1 Ad

[değiştir]

[1] eşek
Durum	Tekil	Çoğul
Yalın	eşek	eşekler
Belirtme (-i)	eşeği	eşekleri
Yönelme (-e)	eşeğe	eşeklere
Bulunma (-de)	eşekte	eşeklerde
Çıkma (-den)	eşekten	eşeklerden
Tamlayan	eşeğin	eşeklerin

[değiştir] Ad

Tireleme e·şek, Çoğul: e·şek·ler

Söyleniş

IPA: /eʃek/, Çoğul: /eʃeklɛɣ/

Yazılışlar

Eski Yazı: اشک

Anlamlar

[1] (hayvan bilimi, memeli) Atgillerden, uzun kulaklı binek ve hizmet hayvanı.

[2] (mecaz) Kaba, yeteneksiz, inatçı kimse.

[3] (halk ağzı) Odun kesmek için kullanılan üç veya dört ayaklı sehpa.

[4] (halk ağzı) Duvar örme, sıva yapma vb. işlerde kullanılan dört ayaklı sehpa.

Bilimsel Adı

[1] Equus asinus

Köken

[1] (Eski Türkçe) Eşek sözcüğünün kökeni tartışmalıdır. Türk dillerinde eski çağlardan beri kullanılır (eşgek). Orta Türkçede "eşgek ya da "eşyek" olarak görülür. Eski Kıpçakçada eşek olarak geçer.

Bazı araştırmacılara göre Ermenice ēş (eşek) sözcüğünden alınmıştır. Ancak, birçok araştırmacı Türkçe eşek sözcüğünün gerek Ermenice ēş gerekse Sümerce ansǔ (anşu = eşek) sözcüğüyle birleştirilemeyeceği görüşündedir. Daha yaygın ve daha çok kabul gören görüşe göre, Türkçe "eşek" sözcüğü ile Halaçça äşgä (<äşgäk) ve Moğolca elçǰigen (elçigen) sözcüğü arasında ilişki vardır. Sözcüğün iş ya da eş (yoldaş + (g)ek küçültme eki) kökünden türediği öne sürülmektedir.

Hint-Avrupa dillerindeki sözcükler (Rusça işak, Farsça aşak, eşek) Türkçeden alınmıştır.

Eş Anlamlılar

[1] merkep, karakaçan

Karşıt Anlamlılar

[1] at, katır

Üst Kavramlar

[1] canlı, hayvan, hizmet hayvanı, binek hayvanı, yük hayvanı, atgiller, tek tırnaklılar

Yan Kavramlar

[1] at, katır

Alt Kavramlar

[1] sıpa, Kıbrıs eşeği

Atasözleri

Adam adamdır, olmasa da pulu; eşek eşektir, olmasa da çulu

Adam hacı mı olur ulaşmakla Mekke'ye, eşek derviş mi olur taş çekmekle tekkeye?

Baş ol da eşek başı ol

Bir katar deveyi bir eşek yeder

Boş eşek yorga gider

Canı acıyan eşek,atı geçer

Canı yanan eşek attan yürük olur

[1] Adam adamdır, olmasa da pulu; eşek eşektir, atlastan olsa çulu, Adam ol baban gibi, eşek olma, Adam ol, baban gibi eşek olma, Alçak eşek binmeye kolay, öksüz çocuk dövmeye kolay, Atlar tepişir, arada eşekler ezilir, Attan düşene yorgan döşek, eşekten düşene kazma kürek, Baş ol da eşek başı ol, Boş eşek yorga gider, Canı acıyan eşek atı geçer, Canı yanan eşek attan yürük olur, Deve büyüktür amma beşini bir eşek yeder, El elin eşeğini ıslık çalarak arar, Eşeğe altın semer vursalar yine eşektir, Eşeğe gerdan kır demişler, zart diye osurmuş, Eşeğe marifetini göster demişler, yıkılıp ağnamış, Eşeğe cilve yap demişler, çifte atmış, Eşeği bağla, işini sağla, Eşeği dama çıkaran yine kendi indirir, Eşeği düğüne çağırmışlar, "ya su lazımdır ya odun" demiş, Eşeğin kuyruğuna kalabalıkta kesme; kimi uzun der, kimi kısa, Eşeğin ölümü köpeğe ziyafettir, Eşeği sahibinin dediği yere bağla da varsın kurt yesin, Eşeği saldım çayıra Mevlam kayıra, Eşeği süren (tımarlayan) osuruğuna katlanır, Eşeği yoldan çıkaran sıpanın oynaması, Eşek at olmaz, ciğer et olmaz, Eşek bile bir düştüğü yere bir daha düşmez, Eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz, Eşek eşeği ödünç kaşır, Eşek hoşaftan ne anlar, suyunu içer, tanesini bırakır, Eşek kocamakla (büyümekle) tavlabaşı olmaz, Eşek kocamakla tavla başı olmaz, Eşek kulağı kesilmekle küheylan olmaz, Eşek kuyruğu gibi ne uzar ne kısalır, Eşek küçüktür ama dokuz deveyi yeder, Eşek (eşkin) eve gelmiş, yorga yolda kalmış, Eşek ölecek de götü gülecek, Geçti Bor’un pazarı, sür eşeğini Niğde’ye, Her zaman eşek ölmez, on köfte on paraya olmaz, Ölmüş eşek kurttan korkmaz, Sen eşek olursan, semer vuracak çok olur, Yük altında eşek anırmaz, Eşek siken, osuruğuna katlanır

Deyimler

eşek başı mısın

eşek hoşaftan ne anlar

eşek sikine kelebek konmuş gibi

[1] ananı eşek kovalasın, eşeğe gücü yetmeyip semerini dövmek, eşeğin büyüğü ahırda, eşeğin kulağına su kaçırmak, eşeğini boyayıp tekrar satmak, eşeğini önce kaybedip sonra bulmak, eşeğini sağlam kazığa bağlamak, eşek bağlasan durmaz, eşek derisi gibi, eşek gibi, eşek gözlü, eşek inadı, eşek kadar, eşek kafalı, eşek olsa anlar, eşek ölüsü gibi, eşek sıpası, eşek sikine kelebek konmuş gibi, eşek sudan gelinceye kadar dövmek, eşek şakası, eşekten düşmüş karpuza dönmek, eşek yükü kadar, eşek yükü taşımak, eşşoğlu beş kulak, nalını sökmek için ölmüş eşek aramak, ölme eşeğim ölme,

Sözcük Birliktelikleri

[1] Eşek sünnet oldu

Türetilmiş Kavramlar

[1] eşek arısı, eşekbaşı, eşek cenneti, eşek davası, eşek dikeni, eşek hıyarı, eşek inadı, eşek kafalı, eşekkulağı, eşek marulu, eşek maydanozu, eşekoğlueşek, eşek otu, eşek sıpası, eşeksırtı, eşek şakası, eşek turpu, şeddeli eşek, uzuneşek, marsıvaneşeği, marsıvan eşeği, ocakeşeği, yaban eşeği, yereşeği

[1] eşeklik, Eşek Adası, eşek kitabı (harname)

Benzer Sözcükler

[1] eşik, aşık

Türk Dilleri

Çeviriler

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] eşek

Köken

[1] (Eski Türkçe) äshäk

[değiştir] Çeviriler

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] eşek

Kaynaklar

• Eren, Hasan (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Kendi Yayını. ISBN 975-94 577-0-9.
• Vikipedi Maddesi: "eşek"
• Türk Dil Kurumu: "eşek"

• Sözlerin Soyağacı: eşek

• Etymological Dictionaries - Andras Rajki

Ayrıca Bakınız

• Wikispecies Maddesi: "Equus asinus"