at

Vikisözlük sitesinden

Bu madde 2006 yılında 50. haftanın sözcüğüydü.

Konu başlıkları 1 Türkçe 1.1 Ad 1.2 Emir 2 Eski Türkçe 2.1 Ad 3 Azerice 3.1 Ad 4 Çağatayca 4.1 Ad 5 Fransızca 5.1 Edat 6 Gagavuzca 6.1 Ad 7 İngilizce 7.1 Edat 8 Kırım Tatarca 8.1 Ad 9 Tatarca 9.1 Eylem 9.2 Ad 10 Türkmence 10.1 Ad 11 Tagalogca 11.1 Bağlaç

[değiştir]

[değiştir] Ad

[1] Arap atı
Durum	Tekil	Çoğul
Yalın	at	atlar
Belirtme (-i)	atı	atları
Yönelme (-e)	ata	atlara
Bulunma (-de)	atta	atlarda
Çıkma (-den)	attan	atlardan
Tamlayan	atın	atların

Tireleme at Çoğul: at·lar

Söyleniş

Ses Örneği: at, Çoğul: atlar

IPA: /ɑt/, Çoğul: /ɑtlɑɣ/

Yazılışlar

Eski Yazı: آت

Anlamlar

[1] Atgillerden (equidae), binme, yük çekme, taşıma vb. hizmetlerde kullanılan, tek tırnaklı hayvan.

[2] Satrançta, her yönde siyahtan beyaza ve beyazdan siyaha bir hane atlayarak L biçiminde hareket eden taş.

Kısaltmalar

[1]

[2] Sembolü:

Köken

[1] (Eski Türkçe) at

Eş Anlamlılar

[1] beygir, feres

Karşıt Anlamlılar

[1] eşek, merkep, katır, barda

Üst Kavramlar

[1] atgiller, binek hayvanı, yük hayvanı, tek tırnaklı, memeliler, hayvan, canlı

[1] satranç, oyun, zeka oyunları, taş

Yan Kavramlar

[1]

[2] şah, vezir, kale, fil, piyon

Alt Kavramlar

[1] cinsiyetine göre: aygır, kısrak

[1] yaşına göre: tay

[1] rengine göre: ak, akçıl, al, alakı, al pekmez köpüğü, çil yeşil, demir kır, doru, fındık kabuğu, geyik kırı, hurma dorusu, kestane, kır, yağız

[1] cinsine göre: Arap atı, benekli at, Flaman atı, İngiliz atı, kadana, kirtag, küheylan, Midilli, Mustang, pony, Prezevalski, soğuk kanlı, ılık kanlı

[1] at malzemeleri: eyer, başlık, kantarma, dizgin, göğüslük, keçe, üzengi, kolon, getr, topukluk, blanket, nal, mıh

[1] yürüyüş şekilleri: adeta, adi süratli, hafif süratli, rahvan, tırıs, dörtnal, süratli

[1] atın fizyolojisi: sağrı, terki, yele, kuyruk

[1] at bakımı: ahır, yemlik, suluk, tımar, taşıma örtüsü, ahır örtüsü, maya demiri, yele fırçası, vücut fırçası, kaşağı, kuyruk tarağı, tırnak yağı fırçası

[1] atlı sporlar: cirit, dresaj, at terbiyesi, endürans, konkurhipik, konkur komple, polo, rahvan yarış, voltij, at arabası yarışı, western, deste, ayak, küçük orta, büyük orta, başaltı, baş

[1] binicilik: pantolon, tog, çizme, bot, chaps, lonj, mahmuz, kamçı, fule

[2] siyah at, beyaz at, şah atı, vezir atı

Örnekler

[1] Atlar son derece hassas hayvanlar olup çevresindeki her şeye dikkat gösterir ve hareketlerini ona göre ayarlarlar.

[2] At diğer taşlardan farklı olarak kısa menzilli bir taştır.

Atasözleri

[1] Abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır

[1] Aç at yol almaz, aç it av almaz

[1] Ağanın gözü ata tımardır

[1] Alma alı, sat yağızı, bin doruya, besle kırı

[1] Arık ata kuyruğu da yüktür

[1] Arık at yol almaz, arık it av almaz

[1] Arpa verilmeyen at, kamçı zoruyla yürümez

[1] Arslan kükrerse atın ayağı kösteklenir

[1] Ata binen nalını mıhını arar

[1] Ata binersen Allahı, attan inersen atı unutma

[1] Ata da soy gerek, ite de

[1] At, adımına göre değil adamına göre yürür

[1] Ata dost gibi bakmalı, düşman gibi binmeli

[1] Ata eyer gerek, eyere er gerek

[1] At arıklıkla, yiğit gariplikle

[1] At at oluncaya kadar sahibi mat olur

[1] At binenin, kılıç kuşananın

[1] At binicisine göre kişner

[1] At binicisini tanır

[1] At bulunur meydan bulunmaz, meydan bulunur at bulunmaz

[1] Atı alan Üsküdarı geçti

[1] Atım tepmez, itim kapmaz deme

[1] Atına bakan ardına bakmaz

[1] Atın bahtsızı arabaya düşer

[1] Atın ölümü arpadan olsun

[1] Atın varken yol tanı, ağan varken el tanı

[1] At ile avrat yiğidin bahtına

[1] Atlar nallanırken kurbağalar ayak uzatmaz

[1] Atlar tepişir, arada eşekler ezilir

[1] Atlıya saat olmaz

[1] At olur, meydan olmaz, meydan olur, at olmaz

[1] At ölür, itlere bayram olur

[1] At ölür meydan kalır, yiğit ölür şan kalır

[1] At pazarında eşek osurtmuyoruz!

[1] Atta, avratta uğur vardır

[1] Attan düşene yorgan döşek, eşekten düşene kazma kürek

[1] At var, meydan yok

[1] At yedi günde, it yediği günde (belli olur, semirir)

[1] At yiğidin yoldaşıdır

[1] At, adımına göre değil, adamına göre yürür

[1] Bahşiş atın dişine bakılmaz

[1] Bin atın varsa inişte in, bir atın varsa yokuşta in

[1] Bir mıh bir nal kurtarır, bir nal bir at kurtarır

[1] Bir sürçen atın başı kesilmez

[1] Boş torba ile at tutulmaz

[1] Canı acıyan eşek atı geçer

[1] Canı yanan eşek attan yürük olur

[1] Dereden geçerken at değiştirilmez

[1] Dokuz at bir kazığa bağlanmaz

[1] Dost dostun eğerlenmiş atıdır

[1] Eğreti ata binen tez iner

[1] Emanet ata binen tez iner

[1] El atına binen tez iner

[1] Eşek at olmaz, ciğer et olmaz

[1] Gelini ata bindirmişler, "ya nasip" demiş

[1] Gem almayan atın ölümü yakındır

[1] Irmaktan geçerken at değiştirilmez

[1] İki at bir kazığa bağlanmaz

[1] İnsan ayaktan, at tırnaktan kapar

[1] Katıra "baban kim?" demişler, "dayım at" demiş

[1] Kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan

[1] Kır atın yanında duran ya huyundan ya tüyünden

[1] Köpeğe gem vurma, kendisini at sanır

[1] Küheylan at çul içinde de bellidir

[1] Sen dede ben dede, bu atı kim tımar ede?

[1] Yağmurda düşmanın koyunu, dostun atı satılsın

[1] Yaman komşu, yaman avrat, yaman at; birinden göç, birin boşa, birin sat

[1] Yaşı at pazarında sorarlar

[1] Yavaş atın çiftesi pek olur

[1] Yumuşak huylu atın tekmesi yavuz olur

[1] Yavuz at yemini yavuz it ününü artırır

[1] Yürük at yemini yavuz it ününü artırır

[1] Yiğit yiğide at bağışlar

[1] Yoksul âlâ ata binse selam almaz

[1] Yularsız ata binilmez

Deyimler

[1] at beslenirken kız istenirken

[1] at çalındıktan sonra ahırın kapısını kapamak

[1] at gibi

[1] at izi it izine karışmak

[1] at koşturacak kadar

[1] at koşturmak

[1] at nalı kadar

[1] at oynatmak

[1] ata arpa yiğide pilav

[1] ata et, ite ot vermek

[1] atla arpayı dövüştürmek (veya dalaştırmak)

[1] attan inip eşeğe binmek

[1] atı atasıyla, katırı anasıyla

[1] atını sağlam kazığa bağlamak

[1] atın dorusu, yiğidin delisi

[1] atın ürkeği, yiğidin korkağı

[1] atta karın, yiğitte burun

[1] yek at, yek mızrak

Sözcük Birliktelikleri

[1] at yarışı, binek atı, banko at, çıplak at, engel atlama yarışması, engelli at yarışı, koşu atı, koşum atı, yarış atı, yük atı, yılkı atı

Türetilmiş Kavramlar

[1] at arabası, atbalığı, atbaşı, at donu, at kestanesi, atkuyruğu, atla tedavi, Atlı Spor Kulübü, at meydanı, at sineği, at cambazı, atgözlüğü, at gözlüğü, at hırsızı, denizatı, kırat, Kırat

Benzer Sözcükler

[1] ad

Kaynaklar

• Türk Dil Kurumu: "at"

• Etymological Dictionaries - Andras Rajki

Ayrıca Bakınız

• Vikisöz Maddesi: "at"
• Vikipedi Maddesi: "at"
• Çoklu Ortam Paylaşım (Commons) Maddesi: "Category:Horses"

Çeviriler

Türk Dilleri

[değiştir] Emir

Anlamlar

[1] atmak fiilinin buyrum biçimi.

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] At

[2] Ad

[3] İsim

[4] Ünvan

[5] Lakap

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] at

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] Feres, esb

[2] ad, nam, şöhret.

[değiştir]

[değiştir] Edat

Anlamlar

[1] yanında

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] at

Köken

[1] (Eski Türkçe) at

[değiştir]

[değiştir] Edat

at

Anlamlar

[1] varış yeri, mevkii veya konum belirtir (-de vb.)

[2] bir olayın gerçekleştiği zamanı belirtir (-de -leri, -leyin vb.)

[3] ölçü veya seviye belirtir (-de vb.)

[4] birinin ve birşeyin yaşını belirtir (-nde vb.)

[5] bakmak, düşünmek gibi bir eylemin yönünü veya nesnesini belirtir (-e vb.)

[6] Laos'un para birimi kipin yüzde biri, Laos kuruşu

Örnekler

[1] "they live at Conway House"

[2] "the children go to bed at nine o'clock"

[2] "the sea is cooler at night"

[3] "prices start at £250.00"

[4] "at fourteen he began to work as a postman"

[5] "I looked at my watch"

Deyimler

[1] at it; where it's at

[2] at first; at last; at least; at most; at once

[3] at all; at that

Köken

[1][2][3][4][5] (Latince): yönelme eki '-e' anlamına gelen ad kökünden türemiştir.

[6] (Tayca)

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] at

[değiştir]

[değiştir] Eylem

Anlamlar

[1] atmak

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] ad

[2] at

[değiştir]

[değiştir] Ad

Anlamlar

[1] at

[2] ad

[değiştir]

[değiştir] Bağlaç

Anlamlar

[1] ve

Kaynaklar

• KÚNOS, Dr IGNAZ (1902). Şeyh Süleyman Efendi, Çağatayca-Osmanlıca Sözlük.. Budapest: Section Orientale de la Société Ethnographique Tongroise.